Select Page

My Dasara

My Dasara belongs to my childhood which I spent in a far away jungle surrounded village of the Sahyadri mountain region. An old man called Ballal would visit us sometimes walking miles and miles in the forest paths. If he appeared with an akshatha mark on his forehead it meant he had eaten. If he did not my mother knew he would stay on for his midday meal. All the family would sit on mats in the verandah and hear him tell stories. He was a great narrator of stories and we waited always for him to begin the story of his visit to Mysore to see Dasara. And he never failed us.

It was long long ago that he visited Mysore and saw the Dasara festival and Jamboo Savari but every time he retold the story there would be something new in it. The story was always narrated in the present tense; and every time the royal elephant and the Maharaja wore more resplendent jewels and the Maharaja smiled differently to the waving people. Sometimes Ballal was inspired by our intent listening, and on such occasions, the Maharaja even smiled at him–"'at this your old uncle of dark skin'"– as he took care to wearing a zari shawl for the auspicious occasion.. He even carried that shawl to impress us.

There used to be a Festival in a nearby village once a year when the presiding deity of the village went around driven on a chariot. This was a colorful festival where we drank gurgling soda and ate sweets and more importantly saw a show. Someone always came with a box and we called it Bombay box. We paid an annah (the price of a cup of coffee in a good hotel) and peeped through a hole. The Bombay-box-wallah danced ,beating rhythmically on the drum, pulling a string and showing a new slide each time. I can never forget these slides seen through a magnifying glass. He danced and announced: ' Look oh Look this is Delhi…. Look Oh Look this is Queen Victoria…, Look Oh Look this is India Gate…, Look oh Look this is Bombay prostitute…, Look Oh Look this is Maharaja in Jamboo savari.' How true was Ballal, I felt.

But I witnessed Dasara for the first time when I went all the way from my home in Tirthahalli traveling first on a bus and then in a third class railway compartment thus spending a whole day and a whole night. Of course I went to Mysore not to see Dasara but to study in the great legendary Maharaja College where Sarvepalli Radhakrishnan and the less known Hiriyanna were professors. Kuvempu who was an anti-royalist was a teacher there when I went to study and under his influence and the influence of the Socialist movement in Malnad I too was anti-royalist. I had by then outgrown Ballal and his magical Dasara tales, and the peeping wonder of the Bombay-box.

Shantaveri Gopala Gowda was a great socialist leader who had come under the influence of Lohia and JP. We thought that taking the Maharaja on an elephant was a feudal custom and a sign of our backwardness and superstition. The socialists had started an agitation against the Jamboo savari. Under the leadership of Gopala Gowda came young socialists like JH Patel (our Ex-CM) to Mysore and gathered a bunch of volunteers and carried inauspicious black-flags to wave at the bejeweled Maharaja riding on the decorated elephant.

This was dangerous for the Socialist Satyagrahees. People loved the Maharaja and the procession. They would have beaten up the socialists carrying inauspicious black flags. But we sought police protection to wave the flags as a symbolic gesture of our protest. This went on year after year.

But I do not want to stop here. Shantaveri Gopala Gowda was a great sensitive person with the heart of a poet. After the Maharaja lost his office and his feudal glory Gopala Gowda met him once in some airport. He felt great compassion and respect for the forsaken looking, utterly impractical Maharaja who was almost alone amidst a crowd of people.

ಮಲೆಯಾಳೀ ಕವಿತೆಯ ‘ಕುಟುಂಬ ಪುರಾಣಂ’

ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಪಣಿಕ್ಕರ್ ಮತ್ತು 'ಸೇಕಡಾ ಏಳರ ಖಳರು' ಲೇಖನದ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗ

ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರ ಸ್ಲೋಗನ್ನುಗಳನ್ನು ಜತೆಗೇ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿಗರ ಬಹುಜನ ಪೂಸಿಯ (ಪಾಪ್ಯುಲಿಸ್ಟ್‌) ಪೊಳ್ಳು ಆಶ್ವಾಸನೆಗಳನ್ನೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಟೀಕಿಸುವ ಒಂದು ಲೇಖಕರ ಗುಂಪು ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಇವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ನವ್ಯರೆಂದು ಕರೆಯುವುದು ರೂಢಿಯಾಯಿತು. ಇವರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದು ಎಂ. ಗೋವಿಂದನ್‌ ಎಂಬ ಒಬ್ಬ ವಿಲಕ್ಷಣ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಮನುಷ್ಯ. ಈತ ಎಷ್ಟು ತೀವ್ರವಾದ ಎಂ. ಎನ್‌. ರಾಯ್‌ ವಾದಿಯೆಂದರೆ ಅವರ ಒಬ್ಬನೇ ಮಗನಿಗೆ ಅವರು ಇಟ್ಟ ಹೆಸರು ಮಾನವೇಂದ್ರನಾಥ.

ಮದ್ರಾಸಿನಲ್ಲಿ ಮಹಡಿಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಇವರ ವಾಸ. ಅಲ್ಲೇ ಸ್ಲಂನಲ್ಲಿ ವಾಸ ಮಾಡುವ ಬಡವರಿಗೆ ಮದ್ದು ಕೊಡುವ ಅವರ ಹೆಂಡತಿಯ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್‌. ಅವರ ಹೆಂಡತಿಯ ಕೋಣೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಕೂತು ಶೇಕಡಾ ಏಳರ ಖಳರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುವುದು. ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರತಿಭೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ನಾನು ಭೇಟಿಯಾದದ್ದು ಹರಕು ಮುರುಕು ಖುರ್ಚಿಗಳ, ಸುಸ್ತಾದರೆ ಅಡ್ಡಾಗಲು ಒಂದು ಬೆಂಚ್‌ ಇದ್ದ ಈ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತ ಹಜಾರದಲ್ಲಿ.

ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಸಿನಿಮಾಗಳನ್ನು ತೆಗೆದ ಅರವಿಂದನ್‌ರನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿದ್ದು ಅಲ್ಲೇ. ತಾನು ತೆಗೆಯಬೇಕೆಂದಿದ್ದ ಚಿತ್ರಗಳ ಕನಸುಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ಅರವಿಂದನ್‌ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಅವರ ಎಳೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಗೋವಿಂದನ್‌ ಗುರುತಿಸಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯಾರ ಬಳಿಯೂ ಆ ದಿನದ ಊಟಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಸು ಇರದ ಕಾಲ ಅದು. ಆದರೆ ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ಹೊಸ ವಿಚಾರಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಹುರಿದುಂಬಿಸಿದ್ದವು. ಅಡೂರ್‌ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್‌ರನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿದ್ದೂ ಅಲ್ಲೇ. ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಪಣಿಕ್ಕರ್‌, ಓ. ವಿ. ವಿಜಯನ್‌, ಆನಂದ್‌ ಈ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ, ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ, ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯರಾದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವರು ಗೋವಿಂದನ್‌. ನಮಗೊಬ್ಬ ಎಜ್ರಾ ಪೌಂಡ್‌ನಂತೆ ಇದ್ದವರು ಈ ಗೋವಿಂದನ್‌.

ಗೋವಿಂದನ್‌ ಸತತವಾಗಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರನ್ನೂ ಕಾಂಗ್ರೆಸಿಗರನ್ನೂ ಟೀಕಿಸುತ್ತಲೇ ಬದುಕಿದರು. ಯಾವತ್ತೂ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಮನುಷ್ಯ ಅವರಲ್ಲ (ಅವರು ಎಷ್ಟು ನಿಷ್ಠುರರೆಂದರೆ ಅವರು ನೆಹರೂ ಫೆಲೋಶಿಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೆಂಬುದೇ ಅವರ ವೈರಿಗಳಿಗೆ ಗ್ರಾಸ ಮಾತು). ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಅವರು ರಾಯ್‌ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ರನ್ನು ನಂಬಿದ ವರು. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪೆರಿಯಾರ್‌ರನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡವರು. ಇವರ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಒಂದಿಷ್ಟು ಲೋಹಿಯಾರನ್ನೂ ತಂದವರಲ್ಲಿ ನಾನೂ ಒಬ್ಬ.

ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಪಣಿಕ್ಕರ್‌ರನ್ನು ಭಾವೋತ್ಕಟತೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುವಂತೆ ಬರೆಯಲಾರದ ಕವಿಯೆಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಮಲೆಯಾಳೀ ಲೇಖಕರು ನಗಣ್ಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಪಣಿಕ್ಕರ್‌ರ ಹೊಸ ಲಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ ಗೋವಿಂದನ್‌ ಕ್ಲಿಷ್ಟವೆನಿಸುವುದನ್ನು ಧಾರಣೆ ಮಾಡಬಲ್ಲ ಚಿಂತನಶೀಲ ಓದನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕಲಿಸಿದರು. ಅದೆಂತಹ ಕಾಲವೆಂದರೆ ನಾವು ಬರೆದದ್ದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇಷ್ಟವಾಯಿತೆಂದರೆ ನಮಗೆ ಅನುಮಾನವೇ. ಗೋವಿಂದನ್‌ ಮೆಚ್ಚಿದರೆ ಮಲೆಯಾಳಿಗಳಿಗೆ, ಅಡಿಗರು ಮೆಚ್ಚಿದರೆ ನಮಗೆ ಅಷ್ಟೇ ಸಾಕೆನ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲ ಅದು. ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಆಗ ನಮಗೆ ನೋಹಾನ ನೌಕೆಯಾದವು.

ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಪಣಿಕ್ಕರ್‌ ಆಗತಾನೆ ಬರೆದು ಮುಗಿಸಿದ ಅವರ ಕುಟುಂಬ ಪುರಾಣಂ ಎಂಬ ಪದ್ಯವನ್ನು ಓದಿದ್ದು ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರೆಲ್ಲರ ವರ್ಣನೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ನೆಂಟರಿಷ್ಟರೆಲ್ಲರೂ ಬಹುಪಾಲು ಅವರ ತಾಯಿಯ ಕಡೆಯವರು. ಇಡೀ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಜತೆ ಸಂಬಂಧ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ರಾತ್ರಿ ತಂಗಲು ಮಾತ್ರ ಮನೆಗೆ ಬರುತ್ತಾ ಇದ್ದುದು. ಅವರು ಮಕ್ಕಳ ಜತೆ ಊಟ ಮಾಡಿದವರಲ್ಲ. ಮಡಿಯಿಂದಾಗಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಮುದ್ದಾಡಿ ಬೆಳೆಸಿದವರಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ಪದ್ಯವನ್ನು ಬರೆಯುವ ಕಾಲಕ್ಕೆ ನಾಯರ್‌ ಸಮಾಜ ಎಷ್ಟು ಬದಲಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ ಈ ಬಗೆಯ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅದರಿಂದ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಪಣಿಕ್ಕರ್‌ ಯಾವ ಸಂಕೋಚವೂ ಇಲ್ಲದೆ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದರು.

ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಪಣಿಕ್ಕರ್‌ ಬಗೆಯ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೊಸ ದನಿಯೊಂದು ಬಂದು ಸೇರಿಕೊಂಡು ಎಲ್ಲರೂ ಬೆರಗಾದರು. ಕೆದರಿದ ಕೂದಲಿನ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಗಂಟಲಿನ ಕಾಡು ಮನುಷ್ಯನಂತೆ ಕಾಣುವ ಕಡಮ್ಮನಿಟ್ಟ ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್‌ ತಮ್ಮ ಪದ್ಯವನ್ನು ಅಪೂರ್ವವಾದ ಶೋಭೆಯಲ್ಲಿ ್ಚ್ಞಠಿ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ನಾನು ಎಂದೂ ಮರೆಯಲಾರೆ. ಅವರ ಕವನವೊಂದರ ಕೋಳಿಗಳು ಅಂಗಳದ ತುಂಬಾ ಕಿವಿಗೂ ಕಣ್ಣಿಗೂ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಪಣಿಕ್ಕರ್‌ರ ಕ್ಲಿಷ್ಟತೆ ಈ ಕವನಗಳಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಕಾವ್ಯ ಎಲ್ಲ ಸಂಕೋಚಗಳಿಂದಲೂ ಬಿಡುಗಡೆ ಗೊಂಡಿತ್ತು. ನಾಗರಿಕತೆಗೆ ಅತೀತವಾದ ಆದಿಮ ಮಾನವನ ಪ್ರಾಣ ಶಕ್ತಿ ಅದರಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಬರೆಯುವವರು ಪಣಿಕ್ಕರ್‌. ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಪಣಿಕ್ಕರ್‌ರನ್ನು ನಮಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದ ಗೋವಿಂದನ್‌ರವರೇ ಕಡಮ್ಮನಿಟ್ಟ ರನ್ನು ನಮಗೆಲ್ಲರಿಗೂ ಹೊಸ ಪ್ರತಿಭೆಯೆಂದು ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಕಡಮ್ಮನಿಟ್ಟ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕ ಹಿಡಿದು ಎಂದೂ ಓದಿದವರಲ್ಲ. ನೆನಪಿನಿಂದಲೇ ತಮ್ಮ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಉದ್ಘೋಷವೆಂಬಂತೆ ವಾಚಿಸುತ್ತಿದ್ದವರು.

ಕಡಮ್ಮನಿಟ್ಟರ ಹೆಸರನ್ನು ಎತ್ತುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ ಹಲವು ನೆನಪುಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿ ಅದೊಂದು ರಾತ್ರಿ. ಕಳ್ಳಿನಂಗಡಿಯಿಂದ ಕಡಮ್ಮನಿಟ್ಟರೂ ಮತ್ತು ಸುಶೀಲರಂತೆ ಕಾಣುವ ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರೂ ನಡು ರಾತ್ರೆ ಹೊರಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ತೀವ್ರವಾದ ವಾಗ್ವಾದ ನಡೆದಿದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕಡಮ್ಮನಿಟ್ಟ ತನ್ನ ಗೆಳೆಯನನ್ನು ಚೂರಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಯಲು ಹೋಗಿ ಕೊಂಚ ಗಾಯವಾಗಿದೆ. ಅದರ ರಕ್ತವನ್ನು ಮಲಗಿದ್ದ ನನ್ನನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿ ತೋರಿಸಿದ ಗೆಳೆಯ ಅನಂತರ ಕಡಮ್ಮನಿಟ್ಟರ ಜತೆಗೇ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಪಣಿಕ್ಕರ್‌ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಬಡಿದು ನಿದ್ದೆಯಲ್ಲಿದ್ದವರನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿ ತನ್ನ ಗಾಯವನ್ನು ಸುಶೀಲ ಗೆಳೆಯ ತೋರಿ ದ್ದಾನೆ. ಕಡಮ್ಮನಿಟ್ಟ ಯಾವ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವೂ ಇಲ್ಲದೆ ಪಣಿಕ್ಕರ್‌ ಎದುರು ಈ ಗೆಳೆಯನಿಗಿದ್ದ ಕಾವ್ಯದ ಬಗೆಗಿನ ತಪ್ಪುಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ನಿಂದಿಸಲು ಶುರು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಪಣಿಕ್ಕರ್‌ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಗುರುಗಳಲ್ಲವೇ…? ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಸಮಾಧಾನ ಮಾಡಿ, ಅಮಲು ಇಳಿಯಲು ಮಜ್ಜಿಗೆ ಕುಡಿಸಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಇನ್ನೊಂದು ನೆನಪು: ನಾನು ಮಾನಸಗಂಗೋತ್ರಿಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಾಠ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಥಟ್ಟನೆ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಕೆದರಿದ ಕೂದಲಿನ ಭರ್ಜರಿ ಮೀಸೆಯ ಮುಂಡುಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದು ತೂರಾಡುತ್ತ ನಿಂತಿರುವು ದನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೆಲ್ಲರೂ ಬೆರಗಿನಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಕಡಮ್ಮನಿಟ್ಟರು ಕಂಠಪೂರ್ತಿ ಕುಡಿದಿರುವುದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತಾಗಿ ಹೊರಬಂದು ಅವರ ಕೈಹಿಡಿದು ಕುರ್ಚಿ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಿ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಈತ ಕೇರಳದ ಡಿಲಾನ್‌ ಥಾಮಸ್‌ನಂತಹ ಕವಿಯೆಂದು ಪರಿಚಯ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಕಡಮ್ಮನಿಟ್ಟರು ಖುಷಿಯಾಗಿ ಹೌದೆನ್ನುವಂತೆ ತಲೆ ಹಾಕಿ, ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೇ ನಗುತ್ತಾರೆ. ನನಗೊಂದು ಉಪಾಯ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ. `ಎಲ್ಲರೂ ಗಾಂಧಿ ಭವನದ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ. ಕಡಮ್ಮನಿಟ್ಟರು ತಮ್ಮ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಮಗೆ ಓದಲಿದ್ದಾರೆ' ಎಂದೆ.
ಕಡಮ್ಮನಿಟ್ಟರನ್ನು ನನ್ನ ಕೋಣೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಬಲಾತ್ಕಾರ ವಾಗಿ ಟೀ ಕುಡಿಸಿ, ಕೈ ಹಿಡಿದು ಗಾಂಧಿ ಭವನಕ್ಕೆ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋದೆ. ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು -ಕೋಳಿ, ಕುರತಿ ಇತ್ಯಾದಿ, ಈಗ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಮರೆತಿದ್ದೇನೆ- ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಹಾಡುವಂತೆ ಕೇಳಿದೆ. ಕಡಮ್ಮನಿಟ್ಟ ಒಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಬದಲಾದರು. ಒಬ್ಬ ಕಾಡು ಕವಿಯಾದರು. ಅರ್ಥವಾಗ ದಿದ್ದರೂ ಪದ್ಯದ ಲಯಕ್ಕೆ ನನ್ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಬೆರಗಾದರು. ಕಡಮ್ಮನಿಟ್ಟ ಬೆವರುವಷ್ಟು ಕಾಲ ಅವರಿಂದ ಕಾವ್ಯೋದ್ಘೋಷ ಮಾಡಿಸಿ ನನ್ನ ಸ್ಕೂಟರ್‌ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಿ `ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು?' ಎಂದು ಕೇಳಿದೆ. ಕಡಮ್ಮನಿಟ್ಟ ತಾನು ಯಾವ ಹೊಟೇಲಿನಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಂದದ್ದು ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆತಿದ್ದರು. ಸದ್ಯದಲ್ಲೇ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಬಂದ ಅವರ ಗೆಳೆಯರು ಇನ್ನೊಂದು ಊರಿಗೆ ಹೋಗುವರಿದ್ದರು.

ಸ್ಕೂಟರ್‌ ಮೇಲೆ ಕೂತು ಶುರು ಮಾಡಿದೆ ನನ್ನ ಸಾಹಸವನ್ನು. ಅಕಾರದಿಂದ ಶುರು ಮಾಡಿ ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿರುವ ಹೋಟೆಲುಗಳ ಹೆಸರು ಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಹೇಳುತ್ತ ಹೋದೆ. ನನ್ನ ಹಿಂದೆ ಕೂತ ಕಡಮ್ಮನಿಟ್ಟ `ಮ' ಎಂದಿದ್ದೆ `ಯೆಸ್‌!' ಅಂದರು. ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜಿನ ಎದುರಿನ ಹೋಟೆಲಿಗೆ ಬಂದದ್ದೇ ಸ್ನೇಹಿತರು ಇನ್ನೇನು ಹೊರಡಲು ಕಾದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಕಡಮ್ಮನಿಟ್ಟ ಸ್ಕೂಟರಿನಿಂದ ಇಳಿದರು.

ಕಡಮ್ಮನಿಟ್ಟ ಕೇರಳದ ಕವಿತೆಯ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಅದರ ಆದಿಮ ಜಾನಪದ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಒಯ್ದು ಬದಲಿಸಿದರು; ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರತಾದ್ದನ್ನು, ಅಕಾವ್ಯವೆಂದು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು, ಒಳತಂದು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು; ಕಡಮ್ಮನಿಟ್ಟರ ಹಿಂದೆಯೂ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಇದ್ದರು. ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಹಾಗೇ ಅನುಮಾನಿಯಾದ ಕವಿಯಾಗಿ ಐರಾನಿಕ್‌ ಆಗಿ ಉಳಿದರು. ಆದರೆ ಕಡಮ್ಮನಿಟ್ಟ ಬಹುಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿ, ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್‌ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಎಂಎಲ್‌ಎ ಆಗಿ ಒಂದು ಪಾರ್ಕಿಗೆ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟರು. ಈಗೇನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಗೆಳೆಯರನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ ತಣ್ಣಗಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಪಣಿಕ್ಕರ್‌ ಅಷ್ಟು ಏರಲೂ ಇಲ್ಲ, ಇಳಿಯಲೂ ಇಲ್ಲ. ಅವರ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಈಗ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದನ್‌ ಹಲವು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವ ಕವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ನಮ್ಮದೇ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಆಧುನಿಕ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೂ ಕೇರಳಕ್ಕೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒದಗಬಲ್ಲ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಛಾಪನ್ನು ಒತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಗೋವಿಂದನ್‌ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ನಡೆಯುವ ಎಲ್ಲ ಸುದ್ದಿಗಳೂ ಒದಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವರ ಮನೆಯೊಂದು ನಮಗೆ ಅಕಾಡೆಮಿಯಂತೆ ಇತ್ತು. ಕಿವಿಯಿಂದ ಕಿವಿಗೆ ದಾಟುವ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಪ್‌ ವೈನ್‌ ಎನ್ನುವ) ಅಂದರೆ ಬಳ್ಳಿಯಂತೆ ಹೊಸಕುಡಿಗಳು ಒಡೆಯುತ್ತ ಹಬ್ಬುತ್ತ ಹೋಗುವ ಆತ್ಮೀಯವಾದ ಈ ಬಗೆಯ ಪ್ರತಿಭಾ ಪರಿಚಯದಲ್ಲಿ ಅಡಿಗರು ಮತ್ತು ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಪಣಿಕ್ಕರ್‌ ಭಾರತದ ಕವಿಗಳಾದರು. ವಿಜಯನ್‌ ದಾರ್ಶನಿಕ ಲೇಖಕರಾದರು. ಅರವಿಂದನ್‌, ಅಡೂರ್‌ ಇವತ್ತು ಇಡೀ ಜಗತ್ತೇ ಮೆಚ್ಚುವ ಸಿನಿಮಾ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದರು. ಇಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಯಾರನ್ನೂ ಹೊಗಳಬೇಕಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಮೆಚ್ಚಿಸಬೇಕಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸತತವಾಗಿ ಕಾದಿರುವ ಬಡಜನರಿಗೆ ಮದ್ದನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಆಗ ಈಗ ಒಳಗೆ ಬಂದು ಗೋವಿಂದನ್‌ ಹೆಂಡತಿ ನಮಗೆಲ್ಲರಿಗೂ ಟೀಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಡು ತ್ತಲೂ ಇದ್ದರು. ಈ ಗೋವಿಂದನ್‌ ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾದರು ನಿಜ. ಆದರೆ ಅವರೇ ಸ್ವತಃ ಬರೆದದ್ದು ಕಡಿಮೆ. ಆದರೆ ಅವರು ಬರೆದ ದ್ದಷ್ಟು ಇವತ್ತಿಗೂ ಮಲೆಯಾಳಂ ಮುಂದೆ ಮಾಡಬಹುದಾದುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಂತಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಪಣಿಕ್ಕರ್‌ ನನ್ನಂತೆ, ಗೋವಿಂದನ್‌ರಂತೆ ಅಥವಾ ಅಡಿಗರಂತೆ ರಾಜಕೀಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಎಮರ್ಜನ್ಸಿ ಬಗ್ಗೆ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಅದನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ಹಾಸ್ಯಮಾಡಬಲ್ಲ, ಕಿವಿಯಿಂದ ಕಿವಿಗೆ ಹರಡಬಲ್ಲ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಬರೆದವರು. ಜನತಾ ಪರಿವಾರವನ್ನು ನಂಬಿ ನನ್ನಂಥವರು, ಜನಸಂಘವನ್ನು ನೆಚ್ಚಿ ಅಡಿಗರಂಥ ವರು, ಸ್ಟಾಲಿನ್ನನ್ನು ನೆಚ್ಚಿ ಭಿಷಮ್‌ ಸಹಾನಿಯಂಥವರು, (ಮೊದಲ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಓ. ವಿ. ವಿಜಯನ್‌, ನಿರ್ಮಲ ವರ್ಮರಂಥವರು ಕೂಡ) ಮಾಡಿದ ತಪ್ಪನ್ನು ಮಾಡುವ ಅಗತ್ಯ ಬೀಳದ ಸಮಾಧಾನಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಪಣಿಕ್ಕರ್‌.

ಮೇಲಿನ ಮಾತನ್ನು ಅಯ್ಯಪ್ಪ, ಗೋವಿಂದನ್‌, ಓ. ವಿ. ವಿಜಯನ್‌ ಬಳಗಕ್ಕೇ ಸೇರಿದ ಈ ಕಾಲದ ಮಹತ್ವದ ಕಥೆಗಾರರೊಬ್ಬರು ಒಪ್ಪುವರೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎನ್ನುವ ಅನುಮಾನ ನನಗಿದೆ. ಅಸಾಧಾರಣ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಈ ಬರಹಗಾರ ಮೈಸೂರಿನ ಫಿಲೋಮಿನಾ ಕಾಲೇಜಲ್ಲಿ ಅಡಿಗರ ಶಿಷ್ಯರಾಗಿ ಬೆಳೆದವರು. ಅವರ ಮೊದಲ ಕಥಾ ಸಂಕಲನ ಅರ್ಪಿತವಾದ್ದು ಅವರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಬೆಳೆಸಿದ ಅಡಿಗರಿಗೆ. ಕನ್ನಡ ಮಾತು ಬಲ್ಲವರಾದ ಇವರು ರಬ್ಬರ್‌ ಬೆಳೆಯುವ ಕ್ರೈಸ್ತ ವೈಶ್ಯ ಲೋಕ ದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಬಂದವರು. ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ಸಮುದಾಯದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನೂ, ಭಾಷಾ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನೂ ಪಡೆದಿದ್ದ ಭಾರತದ ಮಹತ್ವದ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ವೈಕಂ ಮಹಮದ್‌ ಬಶೀರರಂತೆ ಈತ ಯಾಕೆ ಬೆಳೆಯಬಾರದು ಎಂದು ನಾನು ಹಲವು ಸಾರಿ ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ಈ ಲೇಖಕ ವಿಪರೀತಗಳ ಬೆನ್ನು ಹತ್ತಿದ ಜಗಳಗಂಟಿಯಾದ ಸೆಕ್ಯುಲರಿಸ್ಟ್‌. ಫಂಡಮೆಂಟಲಿಸ್ಟ್‌ ಎನ್ನಿಸು ವಷ್ಟು ಸೆಕ್ಯುಲರಿಸ್ಟ್‌. ವಿಜಯನ್ನರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಒಲವನ್ನೂ ಅವರಿಗೆ ಬಹು ಪ್ರೀತಿಯವರಾದ ಇವರು ಸಂಶಯದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡುವ ಪರಮೇಶ್ವರನ್‌ ಎಂಬ ಸಂಘ ಪರಿವಾರದ ನಯವಂತರಾದ ಧೀಮಂತರಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಮಾತಿನ ಮೋಡಿಗೆ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಪಣಿಕ್ಕರ್‌ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಸಂಶಯವನ್ನು ಈ ಲೇಖಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದುಂಟು. ಪಾಲ್‌ ಝಕಾರಿಯಾ ಈ ಲೇಖಕನ ಹೆಸರು. ಅಯ್ಯಪ್ಪ, ಗೋವಿಂದನ್‌, ವಿಜಯನ್‌, ಅರವಿಂದನ್‌, ಅಡೂರ್‌- ಈ ಬಳಗಕ್ಕೇ ಸೇರಿದ ಲೇಖಕ ಇವರು.

ನಂಬೂದರಿ ಪಾಡರು ಬದುಕಿದ್ದರೆ ಇವರೆಲ್ಲರ ಜೊತೆ ಜಗಳ ಮಾಡುವ ಧೀಮಂತಿಕೆ ಅವರಿಗೆ ಇತ್ತು. ಕೇರಳವೇ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಪಂಚ.

ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಪಣಿಕ್ಕರ್ ಮತ್ತು ‘ಸೇಕಡಾ ಏಳರ ಖಳರು’

ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಪಣಿಕ್ಕರ್ ಮತ್ತು ‘ಸೇಕಡಾ ಏಳರ ಖಳರು’

ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಪಣಿಕ್ಕರ್ (ಚಿತ್ರ ಕೃಪೆ: ಮಾತೃಭೂಮಿ)

ಸುಮಾರು ಮುವ್ವತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದ ನನ್ನ ಮಿತ್ರ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಪಣಿಕ್ಕರ್‌ (1930-2006) ಮೊನ್ನೆ ಕಣ್ಮರೆಯಾದರು. ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಹಿಂದೆ, ಅವರಿಗೆ ಏನೇನೂ ಮೈಯಲ್ಲಿ ಸರಿಯಿಲ್ಲವೆಂದು ಕೇಳಿ ಫೋನ್‌ ಮಾಡಿದ್ದೆ. ಅವರ ಮಗಳು ಫೋನ್‌ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಅಪ್ಪನಿಗೆ ಮಾತಾಡುವುದು ಕಷ್ಟವೆಂದರು; ಎಚ್ಚರವಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದರು. ನಾನು ಕರೆದೆನೆಂದು ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಿ ಎಂದೆ.

ಅವರು ಫೋನ್‌ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೆ ನಾನು ಏನು ಹೇಳಬಹುದಿತ್ತು…?

ಯಾವ ಹಿತವಾದ ಸುಳ್ಳನ್ನೂ ಪೊಳ್ಳು ಭರವಸೆಗಳನ್ನೂ ಪರಸ್ಪರ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳದ ಸ್ನೇಹ ನಮ್ಮದು. ಶಾಂತಿನಾಥ ದೇಸಾಯರು ಸಾಯುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೂ ಹೀಗೇ ಆಗಿತ್ತು. ಫೋನ್‌ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು; ನನಗೆ `ಬೇಗ ಗುಣವಾಗಿ' ಇತ್ಯಾದಿ ಯಾವ ಹಿತವಾದ ಸುಳ್ಳುಗಳನ್ನು ಹೇಳಲು ಅವಕಾಶ ಕೊಡದಂತೆ ಆಕ್ಸಿಜನ್‌ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಕ್ಷಣ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಮೃದು ಸ್ನೇಹದಲ್ಲಿ ಅಂದರು: `ಎಷ್ಟು ದಿನ ಬದುಕಿರುತ್ತೇನೆ ಎಂಬುದು ಈಗ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ; ಉಳಿದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬದುಕನ್ನು ಎಷ್ಟು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವೆನ್ನಿಸುವಂತೆ ಬಳಸುತ್ತೇನೆ ಎಂಬುದಷ್ಟೇ ನನಗೀಗ ಉಳಿದಿರುವುದು'. ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೇಳಿದ ಈ ಮಾತು ಇನ್ನೂ ಹಗುರಾಗಿತ್ತು; ನನ್ನನ್ನೂ ಹಗುರಗೊಳಿಸುವಂತಿತ್ತು.

ಮಾತಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದಿದ್ದರೆ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಪಣಿಕ್ಕರ್‌ ಏನಾದರೂ ಜೋಕು ಮಾಡುತ್ತ ಇದ್ದರೋ ಏನೋ-ಉಸಿರಾಡಲಾರದ ತನ್ನ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆಯೇ. ಕಾಣಲು ಪುಟಾಣಿಯಾಗಿದ್ದ, ಆದರೆ ಆಳವಾದ ಹಿತವಾದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಅವರ ಗಂಟಲಿನಿಂದ ಬರಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಮಾತನ್ನು ಊಹಿಸಿ ನಾನು ಸುಮ್ಮನಾದೆ.

ಕೊಟ್ಟಾಯಂನ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಿಂಡಿಕೇಟಿನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದ ಪಣಿಕ್ಕರ್‌, ನನ್ನ ಕುಲಪತಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕಾಲದ ಧರಣಿ-ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಇವು ಕೇರಳದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬೀದಿನಾಟಕವೆಂದು ಕಾಣುವಂತೆ ಸಾಮಾನ್ಯಗೊಳಿಸಿ, ನಗಿಸಿ, ಹಗುರಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನಾನು ಲೇಖಕನೆಂಬುದನ್ನು ಮರೆಯಗೊಡದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡರು. ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿದ್ದಾಗ ಮುತುವರ್ಜಿಯಿಟ್ಟು ಮಾಡಬೇಕಾದ ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ತನ್ನನ್ನು ಟೀಕಿಸುವ ಮಲೆಯಾಳಿ ಲೇಖಕರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತವಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ಬಿಳಿಯ ಮುಂಡನ್ನು ಉಟ್ಟು, ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಗಂಧದ ಬೊಟ್ಟನ್ನು ತೊಟ್ಟು ಬಿಳಿಯ ಕುರುಚುಲು ಗಡ್ಡದಲ್ಲಿ ನಾಚಿ ಯಾವತ್ತೂ ನಗುತ್ತಲೇ ಮಾತಾಡುವ, ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸಿ, ಏನಾದರೂ ಪನ್‌ ಮಾಡಿ, ಕಂಡದ್ದನ್ನು ಕೊಂಚ ತಿರುಗು ಮುರುಗು ಮಾಡಿ ನಾವು ಇನ್ನೊಂದು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನೇ ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡುವ, ಯಾವತ್ತೂ ಇತರರ ಮೇಲೆ ತನ್ನನ್ನು ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳದ, ಹೇರಿಕೊಳ್ಳದ ಈ ಪುಟಾಣಿ ಮನುಷ್ಯ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಎಂದೂ ತೋರವಾಗದಂತೆ ಚುರುಕಾಗಿ ಓಡಾಡಿಕೊಂಡು ಮಿತಾಹಾರಿಯಾಗಿದದ ವರು. ಅವರ ಗೆಳೆಯರೆಲ್ಲರೂ ಕುಡಿದು ಉಂಡು ದೀರ್ಘ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಇಡೀ ರಾತ್ರೆಯನ್ನು ಕಳೆಯುವರಾದರೆ, ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಅವರ ನಡುವೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತ ಕೂತಿದ್ದು ಬೇಗ ಮನೆ ಸೇರುವ ಮನುಷ್ಯ. ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ತಮಾಷೆಗೆ ಹೇಳುವುದು: `ನಮ್ಮ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕುಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ!' ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಅವರ ಕಿವಿಗೆ ಬೀಳದಂತೆ ಹೇಳುತ್ತ ಇದ್ದುದು: `ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೂ ಕುಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಅವರ ವ್ರತ.' ಅವರ ಜೊತೆ ಯೂರೋಪನ್ನೂ ಸುತ್ತಿದ ನನಗೆ ನಿಜ ತಿಳಿದಿತ್ತು; ಆದರೆ ಬಾಯಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ತಾವರೆಯ ಎಲೆಯ ಮೇಲಿನ ನೀರಿನಂತೆ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳದ ಮನುಷ್ಯ ಈ ಅಯ್ಯಪ್ಪ.

ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಗಂಧ ತೊಟ್ಟು ಆಗಷ್ಟೇ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಬಂದವರಂತೆ ಶುಭ್ರ ಬಿಳಿಬಟ್ಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತ ಇದ್ದ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಮತೀಯವಾದಿಯಲ್ಲ; ದೇವರ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿದ್ದ ಆಧುನಿಕ ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಕೇರಳದ ಅಪ್ಪಟ ಸ್ಥಳೀಯ ಊಟವನ್ನೂ ವೇಷ ಭೂಷಣಗಳನ್ನೂ ಬಿಡದಂತೆಯೇ ವೈಚಾರಿಕತೆಯಲ್ಲೂ ಕಾವ್ಯ ಸಂವೇದನೆಯಲ್ಲೂ ಆಧುನಿಕವಾಗಿ ಇದ್ದದ್ದು ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಪಣಿಕ್ಕರ್‌ರ ಹೆಚ್ಚುಗಾರಿಕೆ.
ಬಲು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಕಿವಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಪಣಿಕ್ಕರ್‌ರದು. ಒಮ್ಮೆ ಮೈಸೂರಿನ ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕೂತು ಅದೂ ಇದೂ ಹರಟುತ್ತಿದ್ದಾಗ `ಈಚೆಗೇನಾದರೂ ಒಳ್ಳೆಯದೊಂದು ಪದ್ಯ ಬಂದಿದೆಯೆ?' ಎಂದು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳಿದರು. ಅಡಿಗರ ಎಲ್ಲ ಪದ್ಯಗಳನ್ನೂ ಭಾಷಾಂತರಿಸುತ್ತಲೇ ಅವರಿಗೆ ಓದಿದ್ದ ನಾನು ಆಗ ತಾನೇ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದ ಅಡಿಗರ `ಮೂಲಕ ಮಹಾಶಯರು' ಎನ್ನುವ ಪದ್ಯವನ್ನು ಓದಿದೆ. ಈ ಪದ್ಯದ ಸಂದರ್ಭ ನೆನೆಯಬೇಕು. ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ದೇವರಾಜ ಅರಸರು ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದ ಅಡಿಗರಿಗೆ ಮಾಸಾಶನವನ್ನು ಕೊಡುವ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಅಡಿಗರು ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅಡಿಗರಿಗೆ ಅದನ್ನು ಕೊಡುವುದು ದೇವರಾಜ ಅರಸರಿಗೆ ಸುಲಭದ ಕೆಲಸವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. `ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸತತವಾಗಿ ಟೀಕಿಸುವ ಅಡಿಗರಿಗೆ ಏಕೆ ಅದನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದೀರಿ?' ಎಂದು ಹಿಂಬಾಲಕರು ಗೊಣಗಿದಾಗ ಅರಸರು ಹೇಳಿದರಂತೆ- `ಹೊಗಳು ಭಟ್ಟರ ನಡುವೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಸೀರಿಯಸ್ಸಾಗಿ ಟೀಕಿಸುವ ಅಡಿಗರಂಥವರು ಇರುವುದು ದೇಶದ ಪುಣ್ಯವಲ್ಲವೆ?' ಆದರೆ ಅಡಿಗರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಅಡಿಗರನ್ನು ಟೀಕಿಸಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬರೆದರು. ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಸರ್ಕಾರೀಕರಣವನ್ನು ಟೀಕಿಸುತ್ತ ಬಂದ ಅಡಿಗರು ಈ ಮಾಶಾಶನ ಪಡೆಯುವುದು ಸರಿಯೆ? ಹೀಗೆ ಟೀಕಿಸಿದವರು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ತಪ್ಪದೆ ಸಂಬಳ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಪೆನ್ಷನ್‌ ಗ್ಯಾರಂಟಿಯಾಗಿದ್ದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರರು. ಆಗ ಅಡಿಗರು ಅವರಿಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಬರೆದ ಪದ್ಯ ಅದು.

ತನಗೆ ಮಾಡಲಾರದ್ದನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಮೂಲಕ ಮಾಡಿಸಿ ಖುಷಿ ಕಾಣುವುದರ ಬಗ್ಗೆ (ವಾಯೂರಿಸಂ/ಪೀಪಿಂಗ್‌ ಟಾಮ್‌, ಅಂದರೆ `ಮೂಲಕ ಮಹಾಶಯ'ತನದ ಬಗ್ಗೆ) ಇರುವ ಈ ಪದ್ಯ ವ್ಯಂಗ್ಯವನ್ನು ಮೀರಿ ಫಿಲಸಾಫಿಕಲ್‌ ಆಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ರುಚಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯ, ಅದು ಇದಾಗಲಾರದ, ಯಾವುದೂ ಇನ್ನೊಂದು ಆಗಬಾರದ ತರಕಾರಿಗಳ, ಹಣ್ಣುಗಳ, ಇಡೀ ಸಸ್ಯ ಜಗತ್ತಿನ ಇಮೇಜುಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಯಾವ ಸೊಗಸಿನ ಹೂವನ್ನೂ ರುಚಿಯ ಹಣ್ಣನ್ನೂ ಪಡೆಯದ, ಅನಾಕರ್ಷಕ ತೇಗ (ತ್ಯಾಗವೂ) ಕಾಲದ ಸಮಾಧಾನದಲ್ಲಿ ಬಲಿತು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಭದ್ರವಾದ ಮೇಜು ಕುರ್ಚಿಗಳಾಗುವುದನ್ನು ಕೊನೆಯ ಸಾಲುಗಳು ಹೇಳುತ್ತ್ತವೆ.

ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಈ ಪದ್ಯವನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ವಿವರಣೆಯ ಸಹಿತ ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಕೊನೆಯ ಭಾಗದ ಸಸ್ಯ ಲೋಕದ ವೈವಿಧ್ಯದ ಇಮೇಜರಿ ಅವರಿಗೆ ಅದೆಷ್ಟು ಹಿಡಿಸಿತೆಂದರೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಅವರು ಆಲಿಸಿದ್ದನ್ನೇ ಮಲೆಯಾಳಂನಲ್ಲೂ ಆಲಿಸಿಕೊಂಡವರಂತೆ ನನ್ನೆದುರೇ ಅದನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಿ ಓದಿದರು. ಇದೊಂದು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಒಂದು ಭಾಷೆಯ ಕಿವಿಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಷೆಯ ಕಿವಿಗೂ ಆದ ಬೆರಗಿನ ಅನುವಾದ. ತಾನು ಮೆಚ್ಚಿದ್ದನ್ನು ತಾನೇ ಬರೆದಂತೆ ಭಾವಿಸಬಲ್ಲ ಧಾರಾಳ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಪಣಿಕ್ಕರ್‌ಗೆ ಇತ್ತು.

***

ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಪಣಿಕ್ಕರ್‌ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡಲು ತೊಡಗಿದರೆ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರ ಮಾತಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗದು. ಅವರ ಸಹವಾಸವೆಂದರೆ ಒಂದು ಇಡೀ ಸಹಯೋಗದ ಕುಟುಂಬದ ಜೊತೆಗಿನ ಸಹವಾಸ. ಐವತ್ತರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಹಾಯವೂ ಇಲ್ಲದೆ ಸ್ವಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು ನಮ್ಮನ್ನು ಒಟ್ಟುಮಾಡಿದ ಕೆಲವು ಮಂದಿಯನ್ನು- ಗೋವಿಂದನ್‌, ಪಣಿಕ್ಕರ್‌, ವಿಜಯನ್‌, ಅಡಿಗ ಇಂಥವರನ್ನು- ಅಡಿಗರ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಕಾಲದ `ಸೇಕಡಾ ಏಳರ ಖಳರು' ಎಂದು ಯಾಕೆ ಕರೆಯುತ್ತೇನೆ ಹೇಳುವೆ.

ಸೇಕಡಾ ಏಳರ ಖಳರು ಮಾತ್ರ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟಕ್ಕೆ ಮಣಿವ ಕುಳಗಳಲ್ಲ.
ನಾಸಿಕಾಗ್ರದ ದೃಷ್ಟಿ ಬಿಡುವರಲ್ಲ
ತರ್ಜನ, ಗರ್ಜನ, ಮಿದುಳ ಮಾರ್ಜನ, ಶಿರಚ್ಛೇದನಕ್ಕೂ ತಗ್ಗಿ ನಡೆವರಲ್ಲ.
ಇಲ್ಲಿಂದ ವೈಕುಂಠಪುರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಕಾಲುದಾರಿ ಗುಟ್ಟನು ಬಲ್ಲ ಭ್ರಷ್ಟ ಜನರು.

ಅಡಿಗರ `ಗೊಂದಲಪುರ'ದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಈ ಸಾಲುಗಳು ಐವತ್ತರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಮಗೆಲ್ಲರಿಗೂ ಮುಖ್ಯವೆನ್ನಿಸಿದ್ದ ಒಂದು `ರಾಜಕೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಘೋಷಣೆ'. ಆ ಕಾಲದ ಮಹತ್ವದ ಇತಿಹಾಸಕಾರನಾದ ಟಾಯ್ನ್‌ಬಿಯನ್ನು ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಬಹಳ ಆಸೆಪಟ್ಟು ಓದುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಟಾಯ್ನ್‌ಬಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಒಂದು ನಾಗರಿಕತೆ ಅವನತಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದಾಗ ಆ ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು Internal proletariat (ಆಂತರಿಕ ಶ್ರಮಜೀವಿ ಸಮುದಾಯ) ಇರುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ರೋಮನ್‌ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ ಅವನತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಂಗಡಿಗರು ಈ ಬಗೆಯ Internal proletariat. ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಕ್ರಿಸ್ತ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನೇ ಮಾಡಿದವರು. ಒಂದು ನಾಗರಿಕತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುವವರು ಈ ಒಳಗಿನ ದಮನಿತ ಜನ. ಬಹುಮತದ ಜತೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ಅಲ್ಪಮತೀಯರಾಗಿ ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ದೊಡ್ಡ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಬಚ್ಚಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹೊಸ ಶಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಲ್ಲ ಶಕ್ತರು ಇವರು. ಈ ಜನರನ್ನು Creative minority ಎಂದು ಟಾಯ್ನ್‌ಬಿ ಅಲ್ಲದೆ ಇ. ಎಂ. ಫಾರ್‌ಸ್ಟರ್‌ನಂಥ ಲೇಖಕರೂ ಭಾವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಎಲಿಯಟ್‌ ಕೂಡಾ. ಇದು ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್‌ ಮೈನಾರಟಿ ಅಥವಾ ಇದಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾಗಿ ಭಾರತದ ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಆದಂತೆ ಡಾಮಿನೆಂಟ್‌ ಮೈನಾರಿಟಿಯೂ, ತಾನು ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್‌ ಮೈನಾರಟಿ ಎಂಬ ಸೋಗು ಹಾಕಬಹುದು. (ಇದು ಲೋಹಿಯಾರಿಂದ ನಾವು ಕೆಲವರು ಪಡೆದಿದ್ದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ. ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎಲಿಯಟ್‌ ಗಮನಿಸದೆ ಮಾತಾಡುವುದೂ ಇದೆ.) ಮೊದಲನೆಯದು ಹೊಸದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವಂಥದು. ಎರಡನೆಯದು ಸೃಜನಶೀಲತೆಯನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿ ಬಹುಜನ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ತುಳಿಯುವ ಹುನ್ನಾರದ್ದು. ಹಾಗೆಯೇ ಬಹುಜನ ಸಮಾಜ ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್‌ ಮೈನಾರಿಟಿಯ ತಪಸ್ಸಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪೋಷಿಸಿ ಬೆಳೆಸಲೂ ಬಹುದು- ಗಾಂಧಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದಂತೆ. ಹಾಗೆಯೇ ದಿಕ್ಕು ತಪ್ಪಿ ಹಿಟ್ಲರ್‌ರಂಥವರ ಮೋಡಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗಿ ಸಮೂಹ ಸನ್ನಿಗೂ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ನನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಭ್ರಮೆಯದೂ ಆಗಬಹುದು. ಇಂಥವರ ಜೊತೆ ಅಪ್ಪಟ ಕನಸುಗಾರರೂ ಇರಬಹುದು.

ಬೈಬಲ್‌ನ ಹಳೆ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನೋಹಾನ ನೌಕೆಯ ಕಥೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಳಯದಿಂದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ನೋಹಾ ಒಂದು ನೌಕೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಗಂಡು ಹೆಣ್ಣು ಜೋಡಿಯೊಂದನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಪ್ರವಾಹ ಇಳಿಯಲು ಕಾದನಂತೆ.

ಅಗತ್ಯವಾದರೆ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತೇವೆಂಬ ವ್ರತದ ನಮಗೆ ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಜನಪ್ರಿಯ ಲೇಖಕರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಗೌರವವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಂತೆಯೇ ಅರವಿಂದರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯನ್ನು ಮಾನವನ ಸತತ ವಿಕಾಸವನ್ನು ಯಾವ ಸ್ವಂತದ ಅನುಭವವೂ ಇಲ್ಲದೆ ಒಪ್ಪುವ ಲೇಖಕರೆಂದರೂ ನಮಗೆ ಅನುಮಾನ. ನೋವಿಲ್ಲದ ಹೆರಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಂಬುವ ಜನರಂತೆ ಇವರು ನಮಗೆ ಕಂಡರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೇಕಡಾ ಏಳರ ಖಳರು ತಮ್ಮ ಭೂತ ಕಾಲದ ಅನುಕರಣೆಯಿಂದಲೂ ಸಲೀಸಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮದಿಂದಲೂ ಮರುಳಾಗದ ಜನರಾಗಿ ನಮಗೆ ಆದರ್ಶವಾಗಿದ್ದರು.

ಈ ಲೇಖನದ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗ: ಮಲೆಯಾಳೀ ಕವಿತೆಯ 'ಕುಟುಂಬ ಪುರಾಣಂ' ಓದಿ

India of the Rich & Bharat of the Poor

I grew up in a village of the Sahyadri mountain region and went to a government common school. My father who was a self-taught man knew Sanskrit and English and read Gandhi"s Harijan translating it to Kannada to his village friends. I knew my Mahabharata and Ramayana not reading them but seeing Yakshagana performances and itinerant Harikatha narrators. I came from an orthodox family but read Shivaram Karanth borrowing the books from a village library which got all the publications of the adult literacy council of the Mysore State. I walked with my school mates some five kilometers everyday bare footed on a stony cart track wearing a shirt and short pants to the school. When I cam back home I had to change into my orthodox clothes hanging the shirt and pants on a nail on the wall. I have written recently that I became a writer in my language for I wore shirt and pants to my school for in my orthodox dhoti and upper garment I belonged to a narrow world of my caste. The school opened up my world for I sat there with all boys and girls who belonged to all castes in the village. These days in expensive private schools the children of the rich don't have an opportunity to expand their experience by coming to know of the rich life and culture of the poor of this country. This will create two countries, the India of the rich and the Bharath of the Poor. I want common schools empowered again so that all the children of this country have an opportunity to share their joy of learning together and also learning from one another in a mixed school. They should learn in the medium of the language of the region and also learn to speak English for it brings about a sense of equality among the children of the rich and the poor. Our teachers in the High School were graduates from either Mysore or Bangalore and they brought new ideas to us. I remember I was ten years old in 1942 and I partook in the morning protest marches singing patriotic songs and listening to the stories of our leaders Gandhi, Nehru and Bose. The teachers talked to us of electricity and magnetism although I saw a burning electric bulb when I was fifteen and with great excitement saw a moving train just like the two children in Satyajit Ray's Pather Panchali,. But our minds were full of curiosity to know the modern scientific world. We had also begun to question rigid orthodoxy and traditional beliefs. Gandhi had changed the countryside and I knew some rural friends of my father who were followers of Gandhi and went to jail and wore only Khadi. The town where I did my high school had received him before I was born and my elders talked about him and some even criticised him for he never went to a temple which did not allow entry to Harijans. I remember my head master in High School, a great scholar and composer of music and a Sanskrit scholar. His name was Shri Yoga Narasimhan and he was the father of Sri Sharada Prasad who was Press Secretary to both Nehru and Indira Gandhi, and a student hero of the Quit India movement. My head master taught us to chant the verses in the Geetha that was dear to Gandhiji. He even read to us famous scenes fro Shakespeare translating him into Kannada, our medium in the school. He never underrated his village students and talked to us of everything that engaged his interest. .The beautiful little town Tirthahalli where I had this education gave me all my characters for my future writing. They got transformed in my imagination. In our small village, an agrahara on the bank of the Tunga River where Brahmins lived in two rows of houses we began to publish a hand written magazine also. We circulated this in our village and I was surprised years later when I came across a battered copy that it had articles from us in three languages: Sanskrit, English and Kannada. Some of us who took Sanskrit lessons in a monastery of our village took pride in writing in Sanskrit on modern topics. An unforgettable experience for me was taking part in a literacy drive inspired by my head master. A boy who cooked in the temple learnt to read and write from me and went back to school and ended up a primary school teacher. An orthodox Zamindar once remarked to my father: 'Look your son thinks he is in the 21st century. Don't let him spoil other kids who work in our houses'. Luckily my father was proud of what I was growing into under the influence of the times. I was allowed to have a cropped head while the other boys of my caste had to hide their tuft of hair on a ritually shaved head. A cropped head for a long time symbolized that you were modern and it took courage to flaunt a cropped head. These days the reverse is true!

ರಂಪ ಮತ್ತು ಮೂರು ಮಂಗಗಳು: ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮುಂದುವರಿದ ಧ್ಯಾನ

ನಿತ್ಯದ ಸಾಂಸಾರಿಕ ಗೋಳಿನ, ಕುಡಿತದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಮರೆಯುವೆನೆಂದು ಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನನ್ನ ಗೆಳೆಯನೊಬ್ಬ ಕಂಡಿದ್ದೇ ಹೇಳುತ್ತ ಇದ್ದ ಒಂದು ಮಾತೆಂದರೆ `ಇವತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ರಂಪ ಕಣೋ.' ಸಿಗರೇಟನ್ನು ಬೀಸುವ ಗಾಳಿಯಲ್ಲೂ ಕಡ್ಡಿಗೀರಿ ಹಚ್ಚಿಸಬಲ್ಲವನಾಗಿದ್ದ ಅವನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಸಲಿಗೆಯ ಮಾತಿದು. ಆರಾಮಾಗಿ ಸಿಗರೇಟು ಸೇದುತ್ತ ಅದೇನೆಂದು ಅವನು ಹೇಳಬೇಕಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ನಾನೂ ಕೇಳಬೇಕಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದವರು ಮೂರು ಜನ: ಅವನು, ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸಾದ ತಾಯಿ. ಈ ಮೂರು ಜನ ಏನೇನೋ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಜಗಳವಾಡದೇ ಇರಲಾರರು. ನಿತ್ಯ ಜಗಳದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಅದೇ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ನಿನ್ನೆ ತಾನೇ ವಾದಿಸಿದ್ದಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆತೋ ಮರೆಯದೆಯೋ- ಅದು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ- ಮತ್ತೆ ವಾದಿಸುವುದು; ತಾನು ಸಾಯುತ್ತೇನೆಂದು ಪ್ರತಿಸಾರಿಯೂ ಜಗಳದ ಅದೇ ಘಟ್ಟ ಮುಟ್ಟಿದ್ದೇ ತಾಯಿ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕುವುದು. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ತಾನು ಸಾಯುತ್ತೇನೆಂದು ಸೊಸೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿ- ಮೊದಲಾಗಿ ಹಾಕಿದೆನೆಂದು ಬೀಗಿ- ಗೋಳೋ ಎಂದು ಅಳುವುದು. ಇದೇ ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಿ ಪಕ್ಷಿಗಳೆಂದರೆ ಹುಚ್ಚಾಗುವ ಸಲುಗೆಯ ಸುಖ- ಗಂಡನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಒಂಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರಿವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಸಲುಹಿದ ತಾಯಿಯ ಮಗ- ತಲೆ ಚಾಚಿ ಹೂ ಮುಡಿದಾಗ ಚೆಲುವೆಯಾಗಿ ಕಾಣುವ, ಹುಡುಗಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಕುಂಟಿಬಿಲ್ಲೆ ಆಟದ ಖುಷಿಯ ಹೆಂಡತಿಯ ಗಂಡ ತಾನು ಮನೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತೇನೆಂದು ಮೆಟ್ಟು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಕಿರುಚುವುದು. ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಮೂವರೂ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅಪ್ರಕೃತವೆಂಬಂತೆ ಸುಮ್ಮನಾಗುವುದು.

ಆಮೇಲೆ, ಹಾಕಿಕೊಂಡ ಮೆಟ್ಟನ್ನು ಕಳಚಿ, ಬೆವರೊರೆಸಿಕೊಂಡು, ಅಲ್ಲೇ ಏನೂ ತೋಚದಂತೆ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಕೂತು, ಅಪೂರ್ವ ಕೈಚಳಕದಿಂದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ರಮಿಸಬಲ್ಲ ನನ್ನ ಈ ಗೆಳೆಯ, ತಾಯಿ ಮಾಡಿಟ್ಟ ಘಮಘಮ ಕಾಫಿಯನ್ನು ಕುಡಿದು ಸೈಕಲ್‌ ಹತ್ತಿ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹೊರಡುವುದು; ಹೊರಡುವಾಗ ತನಗೆ ಗೊತ್ತಾಗುವಂತೆ ಅಳುತ್ತ ಕೂತ, ಮಾಸಿದ ಸೀರೆಯುಟ್ಟು ತಲೆ ಬಾಚಿಕೊಳ್ಳದ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಲೇ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಅವಳಿಗೆ ಎನ್ನಿಸುವಂತೆ ಯಾವುದೋ ಹಾಡನ್ನು ಸಿಳ್ಳೆ ಹಾಕುತ್ತಾ ಇವನು ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಡುವುದು. ಮತ್ತೆ ನಾಳೆ ಈ ಆಡಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನೇ ಮತ್ತೆ ಆಡುವುದು, ಆಡಿದ್ದನ್ನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿಲ್ಲವೇನೋ ಎಂದು ಜೋರಾಗಿ ಆಡುವುದು, ಕಿರುಚಿ ಆಡುವುದು, ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಕಿವುಡರಾಗಿ ಗಂಟಲಿನ ಧ್ವನಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುವಂತೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕರಿಸುವುದು.

ಈ ಮೂರು ಜನ ಒಟ್ಟಾಗಿಯೂ ಇರಲಾರರು; ಬಿಟ್ಟೂ ಇರಲಾರರು. ಯಾವ ಹೊಸ ಮಾತನ್ನೂ ಆಡಲಾರರು. ಹೇಳಿದ್ದು ನಾಟುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಮನಸ್ಸಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವರು; ಆಡಿದ್ದನ್ನು ಮಾಡಲಾರದವರು. ನೋಯದವರು; ನೋಯಿಸಲಾರದವರು; ಆದರೆ ನೋಯಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಬಿಡಲಾರದವರು. ತಮ್ಮ ನರಕದಿಂದ ಹೊರಬರಲಾಗದ ಲಂಪಟರು; ನಿತ್ಯ ನಾರಕಿಗಳು. ಅಂದರೆ ಏನನ್ನೂ ತೀವ್ರವಾದ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಕಲಿಯಲಾರದವರು. ದುಃಖಕ್ಕೆ ಮೌನದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗಿ, ಅದನ್ನು ನಿಟ್ಟಿಸಿ ನೋಡಿ ಬದಲಾಗದವರು. ಕೊನೆಯ ಪಕ್ಷ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಉಗ್ಗಲೂ ಆಗದಷ್ಟು ಸಲೀಸಾದ ಸರಾಗ-ಭಾಷಿಗಳಾದವರು. ಹೀಗೆ ನಾನು ಸಲುಗೆಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಗೆಳೆಯನನ್ನು ಜರಿದಾಗಲೂ ನನಗೆ ಅನ್ನಿಸುವುದಿತ್ತು. ಆದರೂ ಅವರು ಅರಳಬಲ್ಲವರಲ್ಲವೇ? ಯಾಕೆಂದರೆ ಅವರು ಹೀಗಾದದ್ದು ತೋರಿಕೆಗಾಗಿ ಹೊರಗಿನವರಿಗಲ್ಲ; ಬಿಟ್ಟಿರಲಾರದ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ನಡುವೆ ಮಾತ್ರ.

ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ಲಂಚ ಪ್ರಕರಣ ಈ ಬಗೆಯದಲ್ಲ; ಇನ್ನೊಂದು ಬಗೆಯ, ಸಿಟ್ಟು ಕೂಡ ನಾಟಕೀಯ ಸೋಗಾದ ರಂಪದ ರಾಜಕಾರಣ. ಒಂದು ಗುರಿಯತ್ತ ದೌಡಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಭಾಸವಾಗುವಂತೆ ಎದುರುಬದಿರಾಳಿಗಳು ಇರುವಲ್ಲೇ ಕುಮ್ಮುಚಟ್ಟು ಹಾಕಿ ತಮ್ಮ ನಿಗದಿತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಗುರಿ ಮುಟ್ಟಿದ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಮಾಡುತ್ತ ಇರುವ ರಂಪ ಇದು ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಅಪವಿತ್ರ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಿ ಲಾಭ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಲವರು ಹೂಡಿಕೊಂಡ ಉಪಾಯ.

ಈ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ನಿಮ್ಮ ಪಾಡು ನೋಡಿ. ಮನೆ ಎದುರಿನ ಮರದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಕೂತ ಪುಟ್ಟ ಪಕ್ಷಿಯೊಂದನ್ನು ಸುಮ್ಮನೇ ನೋಡುತ್ತ ಕೂತಿರಬಹುದಿತ್ತು. ಕುಟುಕಲು ಏನೋ ಸಿಕ್ಕಾಗ ಅದು ಪಡುವ ಖುಷಿ, ಅತ್ತಿತ್ತ ನೋಡುತ್ತಲೇ ಇರಲು ಬಳುಕುವ ಕೊರಳಿನ ಅದರ ಎಚ್ಚರ, ಅದರ ರೆಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿ ಮಡಚುವ ಗಾಬರಿ, ಅದರ ಜೀವಂತ ಚಂಚಲತೆ, ಅದರ ಸತತವಾದ ಸದ್ಯತೆ, ತನ್ನ ಸಖಿಯನ್ನೋ ಸಖನನ್ನೋ ಅದು ಕರೆಯುವಾಗ ಆ ಪುಟ್ಟಗಂಟಲು ಹೊರಡಿಸಬಲ್ಲ ನಾದ… ಕಿಟಕಿಯಾಚಿನ ಮರದ ಮೇಲಿರುವ ಹಕ್ಕಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸುವ ಬೆರಗಿನ ಬದಲು ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಮಾಡಿದ್ದೇನು?

ಯಾರೋ ಒಬ್ಬ ಕುಂಕುಮ ತೊಟ್ಟ ಪುಣ್ಯದ ಗಣಿ ಮಾಲೀಕರೊಬ್ಬರು ನೂರಾರು ಕ್ಯಾಮರಾಗಳ ಆತುರಕ್ಕೆ ಎದುರಾದ ಹೀರೋ ಆಗಿ `ಇಗೋ ಇಗೋ ಕಾಣಲಿದ್ದೀಯ, ಒಂದು ನೂರಾ ಐವತ್ತು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ನಮ್ಮನ್ನಾಳುವ ದುಷ್ಟನೊಬ್ಬ ಗಣಿ ಮಾಲೀಕರಿಂದ ಲಂಚವಾಗಿ ಪಡೆದಿದ್ದನ್ನು ನೋಡಲಿದ್ದೀಯ' ಎಂದು ಮೈಕ್‌ ಹಿಡಿದು ಸತತ ಮಾತಾಡುವುದನ್ನು ಕೇಳುತ್ತ ಪೆದ್ದರಂತೆ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಎದುರು ಕೂತದ್ದು. ಅವರನ್ನೇ, ಬಳ್ಳಾರಿಯ ಸೆಖೆಗೆ ಅವರು ಬೆವರುತ್ತ ಮಾತಾಡುವುದನ್ನೇ, ಅವರ ಬೆವರನ್ನು ಅವರ ಹಿಂಬಾಲಕನೊಬ್ಬ ಹಿಂದೆ ವಿಧೇಯವಾಗಿ ನಿಂತು ಒರಸುವುದನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತ, ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಪಾಪಿಷ್ಟ ಕೈಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಪಾಪಿಷ್ಟ ಕೈಗೆ ಭಾಗ್ಯದ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ವರ್ಗವಾಗುವುದನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಲೇ ಬಡಪಾಯಿಗಳಾದ ನಾವು ತಾಳ್ಮೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಯುತ್ತ ಇದ್ದದ್ದು.

ಇನ್ನೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇಡೀ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಈ ಮೆಗಾ ಸೀರಿಯಲ್‌ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಗಣಿ ಮಾಲೀಕರೂ ಮಾಧ್ಯಮದವರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಏರ್ಪಡಿಸಿ ಬಿಸ್ಕತ್ತು, ಬಚ್ಚನ್‌, ಕಾರು, ಟೈರು, ಸೋಪು, ಟೂತ್‌ಪೇಸ್ಟು ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್‌ ಬ್ರೇಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದದ್ದು. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಾದೆಯಿದೆ: ಅಜ್ಜಿ ಸುಟ್ಟ ಹಾಗೂ ಆಯ್ತು; ಚಳಿ ಕಾಯಿಸಿಕೊಂಡ ಹಾಗೂ ಆಯ್ತು.

ನಾವೇ ಆರಿಸಿದ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಈ ಲಂಚವನ್ನು ಖಂಡಿತ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ ಎಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಾದರೂ ಈ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನಾವು ನೋಡಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೊಂದು ನೈತಿಕ ಅರ್ಥವಾದರೂ ಇರಬಹುದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಲಂಚವನ್ನು ಕೈಯಾರೆ ಕೊಡುವುದನ್ನು, ಅದನ್ನು ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವುದನ್ನು ನೋಡುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲೇ ಈ ರಂಪವೆಂಬ ನಾಟಕದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಾಗಿ ನಾವು ಇದ್ದೆವೆಂಬುದು ನಮಗೆ ಹೇಸಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿಸಿತೆ? ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತ ಬಯಸಿದ ಪಾಪಕೃತ್ಯವನ್ನು ನಾವು ಕಾಣಲಾರದೆ ಪೆಚ್ಚಾದೆವು- ಅಲ್ಲವೇ? ಮುಂದಿನ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತೇನೆಂದು, ತಾನೇ ಮೆಚ್ಚಿದ ಸಿನಿಮಾಗಳ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಅಪ್ಪಟ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ತಾನೆಂಬ ಹೀರೋ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಗಣಿ ಮಾಲಿಕನೊಬ್ಬ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು (ಬಡವನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿ ಪೊಲೀಸ್‌ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ದುರ್ಗೆಯ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಕೋಟ್ಯಾಧೀಶನಾದ ಕಷ್ಟಜೀವಿಯಾದ ಹಿಂದುತ್ವದ ಕಟ್ಟಾಳು ಬೆವರುತ್ತ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು) ನಾವು ನಂಬಿ ಕಾದಿದ್ದೇವೆ, ಅಲ್ಲವೇ?

ಪ್ರಜಾತಂತ್ರದ ವ್ಯಕ್ತಿಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನೆವದ ದುರುಪಯೋಗದಿಂದಲೂ ದಿಢೀರ್‌ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯ ಅಮೆರಿಕಾದ ಅನುಸರಣೆಯಿಂದಲೂ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಈ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ರಾಜಕೀಯ ರಂಪಕ್ಕೂ ನಾನು ಮೊದಲು ವಿವರಿಸಿದ ಕೌಟುಂಬಿಕ ರಂಪಕ್ಕೂ ಅಗಾಧವಾದ ಒಂದು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಹುಳಿಯಾಗಿ ಹಳಸಿದ, ಆದರೆ ಅದು ಅನಿವಾರ್ಯವಲ್ಲದ ನಾನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಕೌಟುಂಬಿಕ ರಂಪದಲ್ಲೂ ಮಗುವೊಂದು ಹುಟ್ಟಿತು. ರಂಪವನ್ನು ಮರೆಸುವಷ್ಟು ಹಿತದ ಒಂದು ರಾತ್ರೆಯ ಸಂಗದ ಫಲವಾದ ಎಲ್ಲಿಂದಲೋ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾದಂತೆ ಕಂಡ ಈ ಮಗು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅದರ ಚೆಲ್ಲಾಟಗಳಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ಅಜ್ಜಿಯಾದಳು. ಹೆಂಡತಿ ತಾಯಿಯಾದಳು. ಮಗ ತಂದೆಯಾದ. ರಂಪಗಳು ಕೊನೆಗೊಂಡವೆಂದೇನೂ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಸಾಯುವ ಬೆದರಿಕೆಯ ಮಾತು ಒಂದು ಪೊಳ್ಳು ಬೆದರಿಕೆಯ ಮಾತಾಗಿಯೂ ಅವರಿಗೆ ಅರ್ಥಹೀನವಾಯಿತೆಂದಾದರೂ ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಈ ಭೂಮಿಯೆಂಬ ತಾಯಿಯನ್ನು ರೇಪ್‌ ಮಾಡುವ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲುದಾರರಾದವರ ನಡುವಿನ ರೂಪಾಯಿ ರಂಪದ ಎಷ್ಟು ಕೋಟಿಯಿಂದಲೂ ಏನೂ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ರಂಪಕ್ಕೆ ಮರೆಸುವ ಕತ್ತಲಿಲ್ಲ.

***

ಈ ರಂಪದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನದ ತುರಿಕೆ ಸುಖಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ಒಳಮನೆಗಳಲ್ಲೇ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಗೃಹಸ್ಥರಾದ ನಮ್ಮಂಥವರು ಓದಲೇಬೇಕಾದ ಒಂದು ಲೇಖನವನ್ನು ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ, ಪುಣ್ಯವಶಾತ್‌ ಎಂಬಂತೆ ನನ್ನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿದ್ದು ಓದಿದೆ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ್‌ ನಂಗಲಿಯವರ `ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಮತ್ತು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ' (ಹೊನ್ನಾರು 29) ಎಂಬುದು ಈ ಕಾಲದ ಗಾಢವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯೊಂದರ ಬಗ್ಗೆ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕಲಕುವ ಬರವಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ.

ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನಿಸರ್ಗದ ರೇಪಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ನನ್ನ ಮಾತುಗಳು ವಟಗುಡುವ ಇನ್ನೊಂದು ರಂಪದ ಮಾತಿನ ಹಾಗೆ ನನಗೇ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ನಂಗಲಿಯವರ ಮಾತು ನನ್ನ ಮಾತಿನ ಸಿಟ್ಟಿನ ಹಿಂದಿನ ದುಃಖವನ್ನು ನನಗೇ ತೋರುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಸತತ ಚಾರಣಿಯಾಗಿ ನಿಸರ್ಗವನ್ನು ಒಬ್ಬ ಪ್ರೇಮಿಯಂತೆ ಅನುಭವಿಸುವ ನಂಗಲಿಯವರದು ನಾವು ಆಲಿಸಬೇಕಾದ ಮಾತು. ನಿಸರ್ಗದ ಮಡಿಲಿನಲ್ಲೇ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ದಲಿತರಿಗೆ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಬೇಕೆಂಬ ಯಾರೋ ಮಾಡಿದ ಸಲಹೆಗೆ ದಲಿತ ಪರವಾದ ನಿಲುವಿನ ನಂಗಲಿಯವರು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದು ಹೀಗೆ:

ಪುನರುತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲದೆ ಮೂಲೋತ್ಪಾಟನೆಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅಮೇದ್ಯ ಸೇವನೆಗೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದು. ಅಮೇದ್ಯವನ್ನು ಯಾರು? ಎಷ್ಟು ತಿನ್ನಬೇಕು ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ ಇದು. ಹಂದಿಗಳು ಎಷ್ಟು ತಿನ್ನಬೇಕು? ನಾಯಿಗಳು ಎಷ್ಟು ತಿನ್ನಬೇಕು? ಕೋಳಿಗಳು ಎಷ್ಟು ತಿನ್ನಬೇಕು? ಎಂದು ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇನು?

ಈ ಕಟುವಾದ ಮಾತಿನ ಹಿಂದೆ ಸಂಕಟವಿದೆ; ಆತಂಕವಿದೆ; ಆಳವಾದ ನಿಸರ್ಗದ ಬಗೆಗಿನ ಮಾತೃ ಪ್ರೇಮವಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ `ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್‌' ಎಂದು ನಾವು ಏನನ್ನು ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆಯೋ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ, ಜೀವ ಪರವಾದ, ವಿಕಾಸಶೀಲವೂ ಆದ ಚಿಂತನೆಯಿದೆ. ಎನರ್ಜಿ ಎಂದು ನಾವು ಕರೆಯುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು 1. ಪ್ರಾಕೃತ 2. ಸಂಸ್ಕೃತ 3. ವಿಕೃತ ಎಂದು ವಿಭಾಗಿಸಿ ನಂಗಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾದ ಸಮಾಧಾನದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ:

ಅಲೆಮಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಆದಿ ಮಾನವನನ್ನು ನದಿದಂಡೆಯ ಮಾನವರನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ್ದು ಕೃಷೀಕರಣವೆಂಬ ಮೊದಲನೆಯ ಅಲೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಯಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಆಧುನಿಕ ಮಾನವನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದು ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣವೆಂಬ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯಾಗಿದೆ. ಮೊದಲನೆ ಅಲೆಯಾದ ಕೃಷೀಕರಣದಿಂದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯಾದ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣದವರೆಗೆ ಮನುಷ್ಯ ನಡೆದುಬಂದ ಸುದೀರ್ಘ ಹಾದಿಯನ್ನು ನೆನಸಿಕೊಂಡರೆ ಇವೆರಡೂ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ನಡುವಣ ಅಂತರ ಎಷ್ಟೊಂದು ಕಷ್ಟಕರ ಮತ್ತು ಎಷ್ಟೊಂದು ಸುದೀರ್ಘ ಅವಧಿ ಎಂದು ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಬದುಕು ಈಗ ಮೂರನೇ ಅಲೆಗೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಎರಡನೇ ಅಲೆಗೂ ಮೂರನೇ ಅಲೆಗೂ ನಡುವೆ ಅಂತರವೇ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಮೂರನೇ ಅಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದನ್ನು ಜಾಗತೀಕರಣದ ಅಲೆ ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿನ ಚಾಲಕ ಶಕ್ತಿಯು ಪ್ರಾಕೃತ ಶಕ್ತಿಗಳೂ ಅಲ್ಲ. ಸಾಂಸ್ಕೃತ ಶಕ್ತಿಗಳೂ ಅಲ್ಲ. ವಿಕೃತ ಶಕ್ತಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪರಚಿ ಅಗೆದು ಬಗೆದು ತೆಗೆದ ಅದಿರನ್ನು ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಮಾರುವುದನ್ನು ದೇಶಸೇವೆಯೆಂದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾಲು ಕೇಳುವ ನಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರನ್ನು ಲಂಚಕೋರರೆಂದು ಕರೆಯುವ ಗಣಿ ಮಾಲೀಕರಿಂದಲೂ, ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತೇನೆಂದು ತೋರಿಕೆಯ ರಂಪದ ಅಥವಾ ಬ್ಲಾಕ್‌ಮೇಲಿನ ಮಾತಾಡುವ ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿಯಿಂದಲೂ ನಾವು ಮುಕ್ತರಾಗುವುದು ಸಾಧ್ಯವೇ?

***

ಯಾವ ವಿವರಣೆಯನ್ನೂ ಕೊಡದೆ, ಇಷ್ಟರವರೆಗೆ ಆಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಪಡದೆ, ನಿಮ್ಮ ಎದುರು ಮೂರು ಮಂಗಗಳನ್ನು ಕೂರಿಸುತ್ತೇನೆ: ಒಂದು ಮಂಗ ದುಷ್ಟವಾದ್ದನ್ನು ನೋಡಬೇಡ ಎಂದು ತನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಎರಡನೇ ಮಂಗ ದುಷ್ಟವಾದ್ದನ್ನು ಆಡಬೇಡ ಎಂದು ತನ್ನ ಬಾಯಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಮೂರನೆಯದು ದುಷ್ಟವಾದ್ದನ್ನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಡ ಎಂದು ತನ್ನ ಕಿವಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಮರದ ಮೇಲಿನ ಪುಟ್ಟ ಪಕ್ಷಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಸುಖಿಸುವ ನಮ್ಮ ಅಂತರಂಗದ ಮುಗ್ಧತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಆಸೆಯಿಂದ ಈ ಮೂರು ಮಂಗಗಳನ್ನು ಎಂತಹ ತಳಮಳದಲ್ಲೂ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದಂತೆ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹಿಯಾದ ಗಾಂಧಿಯ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ನೋಡಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.