Select Page
ನಮ್ಮ ಹಾಸನದ ರಾಜಾರಾಯರು

ನಮ್ಮ ಹಾಸನದ ರಾಜಾರಾಯರು

ಅನಂತಮೂರ್ತಿ ಕುಟುಂಬದ ಜತೆ ರಾಜಾರಾಯರು ಮತ್ತು ಪತ್ನಿ ಸೂಸನ್

ಚೆಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿರುವ ಬಂಗಾಳದ ಖ್ಯಾತ ಲೇಖಕಿ ಗಾಯತ್ರಿ ಸ್ಪೀವಾಕ್‌ ಬಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕವಾದ `ಸಬಾಲ್ಟರನ್‌' ರಾಜಕೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೂ, ಜೊತೆಗೆ ಬಂಗಾಳಿಯಿಂದಲೂ ಫ್ರೆಂಚ್‌ನಿಂದಲೂ ತಾವು ಮಾಡುವ ಭಾಷಾಂತರಗಳಿಗೂ ಸಮಾನವಾದ ಭೂಮಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು `ಅನುವಾದ' ಎನ್ನುವ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಿದರು. ಈ `ಅನುವಾದ'ಕ್ಕೆ ಅವರ ತಾತ್ವಿಕತೆ ಹಚ್ಚಿದ ಅರ್ಥಗಳು ಅನೇಕ. ಅನುಸರಿಸಿದ್ದು ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು ಅರ್ಥ. ಅನಂತರದ್ದು-ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ; ತದ್ಗತವಾಗುವ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ- ಎನ್ನುವುದು ಇನ್ನೊಂದು ಅರ್ಥ.

ಗಾಯತ್ರಿಯವರು ಬಂಗಾಳದ ಗಿರಿಜನರ ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಹಲವು ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಅದರ ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ತಯಾರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಗಿರಿಜನರ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ತನ್ನ ಬೇರೆಯದೇ ಆದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವರು ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನೂ, ಅಂತೆಯೇ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಡೆರಿಡಾನನ್ನೋ, ಬಂಗಾಳಿ ಮಹಾಶ್ವೇತಾ ದೇವಿಯವರನ್ನೋ ಅವರು ಇಂಗ್ಲಿಷಿಗೆ ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡುವಾಗಲೂ ನಡೆಯುವ ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾ ಅವರು ಈ `ಅನುವಾದ' ಶಬ್ದವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದು.

ನನ್ನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ರಾಜಾರಾಯ (1908-2006)ರ `ಕಾಂತಾಪುರ'ದಂತಹ ಇನ್ನೊಂದು ಅನುವಾದವನ್ನು ನಾನು ಕಾಣೆ. ಇಡೀ ಕಾದಂಬರಿ ನಡೆಯುವುದು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ. ಅಕ್ಷರ ಬರುವ, ಬಾರದ ಒಂದು ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ. ಆದರೆ ಇಡೀ ಕಾದಂಬರಿ ಅನುವಾದವಾಗಿ ಇರುವುದು-ಗಾಯತ್ರಿ ಸ್ಪೀವಾಕ್‌ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ-ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ. ನಮ್ಮ ಯಜಮಾನ-ವೈರಿಗಳೇ ಆಗಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಆಡುವ ಭಾಷೆಯಾದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವರು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಮುವ್ವತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ. ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇದು ಕ್ಯಾಲಿಬಾನ್‌ ಪ್ರಾಸ್ಪರೋನಿಂದ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕಲಿತು ಆ ಭಾಷೆಯಲ್ಲೇ ಅವನನ್ನು ಶಪಿಸಿದಂತೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಆಳುವವರ ಭಾಷೆಯನ್ನೇ ನಮ್ಮ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಗಿಯೂ, ಅವರು ಇಷ್ಟ ಪಡಲಿ ಬಿಡಲಿ, ನಮ್ಮದನ್ನಾಗಿ ಪಳಗಿಸಿಕೊಂಡಂತೆ.

ಮೆಕಾಲೆ ಇದನ್ನು ನಮ್ಮಿಂದ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿರಲಿಲ್ಲವೇನೊ? ಭಾರತೀಯರು ಇಂಗ್ಲಿಷನ್ನು ಕಲಿತು ತಮ್ಮನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅವನು ತಿಳಿದಿದ್ದ. ರಾಜಾರಾಯರು ಇಂಗ್ಲಿಷೇ ನಮ್ಮನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆಂದು ಹೊರಟರು. ಪ್ರಾಯಶಃ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಜನರ ಪುರಾತನನಾದ ಚಾಸರ್‌ಗೂ ಕಷ್ಟ ಸಾಧ್ಯವಾದ ಸ್ಥಳ ಪುರಾಣವನ್ನು ಬರೆದರು.

ಇದಾದ ನಂತರ ರಾಜಾರಾಯರು `ಸರ್ಪೆಂಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ರೋಪ್‌' ಬರೆದರು. ಕನ್ನಡದಿಂದ `ಕಾಂತಾಪುರ' ಬಂದರೆ ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ `ಸರ್ಪೆಂಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ರೋಪ್‌' ಬಂದಿತು ಎನ್ನಬಹುದು. ಹಗ್ಗವನ್ನು ಹಾವೆಂದು ಭ್ರಮಿಸುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉಪಮೆ ಅದ್ವೈತ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು. ಈ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜಾರಾಯರು ಇಂಗ್ಲಿಷಿಗೆ ಉಪನಯನ ಮಾಡಿ ಜನಿವಾರವನ್ನೇ ತೊಡಿಸಿದರು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಾಷಾ ವಿಜ್ಞಾನಿಯೊಬ್ಬ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.

ಮೂರು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹಿಂದೆ ಈ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಓದಿದಾಗ ನನ್ನಂಥವರಿಗೆ ಆದ ವಿಲಕ್ಷಣ ಅನುಭವ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಹೊಸ ಬಗೆಯ ಕಾದಂಬರಿ ಎನ್ನಿಸಿತು. ಈ ಕಾದಂಬರಿ ಅಡ್ಡಾದಿಡ್ಡಿಯಾಗಿ ಬೇಕಾದ ಕಡೆ ತನ್ನ ಪಾಡಿಗೆ ತಾನು ಚಲಿಸುವ ರೀತಿ ಖಂಡಿತಾ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪರಂಪರೆಯದ್ದಲ್ಲ. ಉಪಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಕಥೆಯನ್ನೇ ಮರೆಯುತ್ತಾ, ತಿರುಗಿ ಮುಖ್ಯಕಥೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾ, ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರವಚನ ಮಾಡುತ್ತಾ ಸಾಗುವ ಪುರಾತನ ಭಾರತೀಯ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥಾನಕಗಳ ರೀತಿ ಇದರದ್ದು. ನವ್ಯರಾದ ನಾವು ಯೂರೋಪಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ತನ್ನ ನಿತ್ಯದ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾದ ರಾಜಾರಾಯರು ನಾವು ಆಧುನಿಕ ಭಾರತೀಯರಾಗಿ ನಮ್ಮ ಬವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಅದು ಪುರಾತನವಲ್ಲ, ಸನಾತನ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಹಿಂದಿರುಗಿದ್ದರು. ಇದೊಂದು ವಿಪರ್ಯಾಸವಾಗಿ ನಮಗೆ ಕಾಣಿಸಿತ್ತು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಮಾತಾಡುವ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಇವರು ಭಾರತದ ಕಾಪಿ ರೈಟ್‌ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಟೂರಿಸ್ಟ್‌ ಗೈಡ್‌ನಂತೆಯೂ ನಮಗೆ ಕಾಣತೊಡಗಿದ್ದರು. ಭಾರತವೊಂದು ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಲ್ಲಿ ದರ್ಶನೀಯವಾಗುವಂಥ ಅಪರೂಪದ ಪದಾರ್ಥವಾಯಿತೆಂದು ಇವರ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ನಾವು ಟೀಕಿಸಿದ್ದುಂಟು.

ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಸೈದ್‌ ನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಓರಿಯಂಟಲಿಸ್ಟರ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರವಾಗಬಲ್ಲ ಅಲೌಕಿಕ ಭಾರತವನ್ನು ಅವರು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೂ ಈ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಮದುವೆಯೊಂದರ ವರ್ಣನೆ, ಕಾಶಿಯ ವರ್ಣನೆ, ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನ ವರ್ಣನೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಥೆಗಾರ ಮಾತ್ರ ಸೃಷ್ಟಿಸಬಲ್ಲಂಥವೆಂದೂ ನಾವು ರಾಜಾರಾಯರ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಬೆರಗಾಗಿದ್ದೆವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಬಹುವಾಗಿ ಕಾಡಿದ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು.

ರಾಜಾರಾಯರದ್ದು ಬಹಳ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ. ಕಾರಂತರ ಹಾಗೆ ಕತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಉದ್ದ ಕೂದಲು ಇವರದ್ದು. ನೀಳವಾದ ಮೂಗು, ಹೊಳೆಯುವ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಮೃದುವಾದ ಮಾತು-ಇವುಗಳಿಂದಾಗಿ ಯಾವ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಾದರೂ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಇವರದ್ದು. ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ನಂತರ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಒಬ್ಬಳನ್ನು ಇವರು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಇಬ್ಬರೂ ಆಗಿನ ನಮ್ಮ ಗುರುಗಳಾದ ಪ್ರೊ ಸಿ. ಡಿ. ನರಸಿಂಹಯ್ಯ ನವರಿಗೆ ಆಪ್ತರು. ಮೈಸೂರಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಇವರಾಡುವ ಎಲ್ಲ ಮಾತುಗಳನ್ನೂ ನಾನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥ ಸ್ಫೋಟವಾಗುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಇವರು ಒಂದು ದಿನ ನಮ್ಮೆದುರು ಕೂತು ತಾನು ಆಡುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಲು ಹೇಳಿದರು. `ರಾ' ಎಂದರು. ಈಗ ಕೇಳಿ ಎಂದು `ಮ' ಎಂದರು. `ರಾ' ಜತೆ `ಮ' ಕೂಡಿದಾಗ ಕೇಳುಗರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಫೋಟವಾಗುತ್ತದಲ್ಲಾ ಆ ಸ್ಫೋಟವೇ ಭಾಷೆ ಎಂದರು.

ಅಮೆರಿಕದ ಆಸ್ಟಿನ್‌ ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಇವರ ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಹಾಲಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಖುರ್ಚಿಗಳೂ ತುಂಬಿ ನೆಲದ ಮೇಲೂ ಯುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕೂತಿರುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಅದು ವಿಯಟ್ನಾಂ ಯುದ್ಧದ ನಂತರದ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಹುಡುಕಾಟದ ಹಿಪ್ಪಿ ಕಾಲಘಟ್ಟ. ಆದರೆ ಆ ಕಾಲ ಅಲ್ಪಾಯುವಾದದ್ದು. ಎಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಪಾಠ ಮಾಡಲು ಹೋದಾಗ ಈ ಹಿಪ್ಪಿಗಳೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಉದ್ದನೆಯ ಅಸ್ತ ವ್ಯಸ್ತ ಕೂದಲನ್ನು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್‌ ಬಾಚಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ತೊಡಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ರಾಜಾರಾಯರು ಮತ್ತು ಅವರ ವಿಲಕ್ಷಣ ಗೆಳೆಯರೂ ಆದ ದೇಸಾನಿಯವರು ತಮ್ಮ ಭಾರತೀಯ ಹುಡುಕಾಟವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೊಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ.

1997ರಲ್ಲಿ ನಾನು ಮತ್ತೆ ಆಸ್ಟಿನ್‌ನ ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ಉದ್ದೇಶ ರಾಜಾರಾಯರಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪುರಸ್ಕಾರವಾದ ಫೆಲೋಷಿಪ್‌ ಅನ್ನು ಅವರು ಇದ್ದಲ್ಲೇ ಹೋಗಿ ಕೊಡುವುದಾಗಿತ್ತು.

ಹಾಲು ಬಣ್ಣದ ನುಣುಪಾದ ಉದ್ದ ಕೂದಲಿನ ರಾಜಾರಾಯರು ತಮ್ಮ ನಿಶ್ಶಕ್ತ ದೇಹಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಋಷಿಯೊಬ್ಬನ ಹಾಗೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಆಗ ಮೂರನೆಯ ಮದುವೆಯಾಗಿತ್ತು. ಯುವತಿಯಾದ ಸೂಸನ್‌ ಅವರನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ರಮ ಮನಮುಟ್ಟುವಂತಿತ್ತು. ರಾಜಾರಾಯರ ಪಾಲಿಗೆ ಅವರು ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಯುವಜನರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಗುರುಗಳಾಗಿದ್ದಾಗಿನ ಕಾಲವನ್ನು ಇನ್ನೂ ತನ್ನ ಶ್ರದ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಸಿದವಳಂತೆ ಸೂಸನ್‌ ಕಂಡಳು.

ರಾಜಾರಾಯರು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಪಂಡಿತ ತಾರಾನಾಥರಿಗೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರದವರು. ನನ್ನ ಗೆಳೆಯ ಸರೋದ್‌ ವಾದಕ ರಾಜೀವ್‌ ತಾರಾನಾಥರು ತುಂಗ ಭದ್ರೆಯ ಅವರ ತಂದೆ ಪಂಡಿತ ತಾರಾನಾಥರ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ರಾಜಾರಾಯರು ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲವನ್ನು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ವಿವರಿಸಬಲ್ಲರು. ಆಗಿನಿಂದಲೇ ಒಬ್ಬ ಗುರುವಿನ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಜಾರಾಯರು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಗುರುವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಈ ಗುರುವನ್ನು ನೋಡಲು ರಾಜಾರಾಯರು ಸೂಸನ್‌ ಜತೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು.

ಇವರ ಎರಡನೇ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹೆಂಡತಿ ಕೂಡಾ ಈ ಗುರುವಿನ ಶಿಷ್ಯಳೇ. ನನ್ನನ್ನು ಆಸ್ಟಿನ್‌ಗೆ ಒಂದು ಭಾಷಣಕ್ಕೆಂದು ಈಕೆ ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಒಂದು ಕೊರಿಯನ್‌ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ನನ್ನ ಜತೆ ರಾಜಾರಾವ್‌ ಬಗ್ಗೆ ತುಂಬಾ ಅಭಿಮಾನದಿಂದಲೇ ಮಾತನಾಡಿದ್ದರು. ತಾವಿಬ್ಬರೂ ಒಟ್ಟಿಗೇ ಇದ್ದ ಮನೆಯನ್ನು ಕೂಡಾ ತೋರಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ನೆನೆದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ನನಗೆ ಆಕೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ರಾಜಾರಾಯರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅಭಿಮಾನವೆನ್ನಿಸುತ್ತದೆ.

ರಾಜಾರಾಯರಿಗೆ ಫೆಲೋಷಿಪ್‌ ಕೊಡಲು ನಾನು ಹೋದಾಗ ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಲ್ಲರೂ ನೆರೆದಿದ್ದರು. ಅದಾದ ಮೇಲೆ ನಾನು ರಾಜಾರಾಯರನ್ನು ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ನೋಡಿದೆ. ರಾಜಾರಾಯರು ಮಲಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಹೆಂಡತಿ ಸೂಸನ್‌ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕೂತಿದ್ದರು. ರಾಜಾರಾಯರು ತಮ್ಮ ದಣಿವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಮಾತನಾಡಲು ತೊಡಗಿದರು. ನಾನು ಮೊದಲು ಆಡಿದ ಎಲ್ಲ ಮಾತುಗಳ ಮೇಲೂ ಅವರು ಆ ದಿನ ಹೇಳಿದ್ದು ಹೊಸ ಬೆಳಕನ್ನು ಚೆಲ್ಲೀತೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.

ರಾಜಾರಾಯರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಹೆಂಡತಿಯ ಜತೆ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ದಿನಗಳನ್ನು ನೆನಪು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಮೊದಲು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಾರಾಯರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದು ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ. ಆಗ ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರಲ್ಲೊಬ್ಬರು ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಭಾಷೆಯ ಖ್ಯಾತ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಆಂದ್ರೇ ಮಾಲ್ರೋ. ರಾಜಾರಾಯರ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಹೆಂಡತಿಗೆ ಇವರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಬರೆವಣಿಗೆ ಕೃತಕ ಎನ್ನಿಸಿತಂತೆ. ರಾಜಾರಾಯರು ಸ್ವಂತ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕನ್ನಡದ ವಚನಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷಿಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರಂತೆ. ಆಗ ಅವರು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡ ವಚನಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಬಲ್ಲ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಅವರಿಗೆ ತನಗೆ ಬೇಕಾದ ಇಂಗ್ಲಿಷನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತಂತೆ.

`ಈಗ ನಾನು ಮತ್ತೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ' ಎಂದು ತಮ್ಮ ಮಾತನ್ನು ಕೊನೆಮಾಡಿದ್ದರು.
ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಷೆಗಳ ಸಂಕರದ ಕಾಲವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಮುಖ್ಯರು: `ಆಲ್‌ ಎಬೌಟ್‌ ಎಚ್‌ ಹ್ಯಾಟರ್‌' ಬರೆದ ದೇಸಾನಿ ಮತ್ತು ರಾಜಾರಾಯರು. (ದೇಸಾನಿಯನ್ನು ಕವಿ ಎಲಿಯಟ್‌ ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದ.) ಈ ಸಂಕರ ತನ್ನ ಮಹತ್ವದ ಫಲಗಳನ್ನು ಅರುಂಧತಿ ರಾಯ್‌ರ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲೂ ಸಲ್ಮಾನ್‌ ರಶ್ದೀಯವರ ಬರಹಗಳಲ್ಲ್ಲೂ ಪಡೆದಿವೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಬಿಬಿಸಿ ಅಥವಾ ಸಿಎನ್‌ಎನ್‌ಗಳು ಮಾಡುವ ಬಾಹ್ಯ ಲೋಕದ ವಿವರಣೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಕಾಗುವಂಥದ್ದು. ಅಂಥ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಲೇಖಕರು ಬರೆದಿದ್ದರೆ ಅದು ಯಾರ ಕಣ್ಣಿಗೂ ಬೀಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಂಕರದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ ಇಂಗ್ಲಿಷಿನ ಹೊಸ ಜೀವಂತಿಕೆಗೆ ಉಗಮವಿರುವುದು ನಮ್ಮ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದ ಜೀವಂತಿಕೆಯಲ್ಲೇ ಎಂದು ನಾನು ಕೆಲವು ಸಾರಿ ಹೇಳಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಪ್ರತಿಪಾದಕರ ಸಿಟ್ಟಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದೇನೆ.

ಭಾರತೀಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಲೇಖಕರಲ್ಲಿ ನನಗೆ ತುಂಬ ಇಷ್ಟವಾದವರು ಯಾರೆಂದರೆ ಆರ್‌ ಕೆ ನಾರಾಯಣ್‌. ಇವರೇನೂ ನಮ್ಮ ಕುವೆಂಪು, ಮಾಸ್ತಿ, ಕಾರಂತರ ಹಾಗಿನ ವಿಶೇಷ ದಾರ್ಶನಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಬರೆಹಗಾರರಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಭಾಷಾ ಸಂಕರ ಕಂಡರೂ ಕಾಣಿಸದ ಹಾಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ನಾರಾಯಣ್‌ರ ಇಂಗ್ಲಿಷು ಒಂದು ಬಗೆಯ ಉದಾಸೀನದಲ್ಲೂ ಅಲಿಪ್ತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌. ಅವರು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕೂಡಾ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಆಯಾಮಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವ ಆಯಾಸವನ್ನೂ ಪಡದೆ ಆರಾಮಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಕಥನಗಳನ್ನು. ಈ ಆಪ್ತಕಥನಗಳಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣ್‌ರು ಭಾರತಕ್ಕಿರುವ ಬಾಳುವ `ಖದೀಮ ಜಾಣ್ಮೆ'ಯನ್ನು ತುಂಬ ಸಹಾನುಭೂತಿಯಿಂದ ಲಘು-ಅನುಕರಣೆಯ ವಿನೋದದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಮೈಸೂರಿನ ಬೀದಿ ಬದಿಯ ಸಣ್ಣ ಡಬ್ಬ ಅಂಗಡಿಗಳು; ಅದರಲ್ಲಿ ಉರಿಯುತ್ತಾ ನೇತಾಡುವ ಒಂದು ಬಲ್ಬು; ಅಂಗಡಿಯ ಟಿನ್ನಿನ ಛಾವಣಿಗೆ ನೇತು ಬಿದ್ದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಗೊನೆ; ಉದಾಸೀನನಾಗಿ ಕೂತ ಮಾಲೀಕನ ಎದುರು ಸಾಲಾಗಿ ಗಾಜಿನ ಭರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪೆಪ್ಪರ್‌ಮಿಂಟ್‌ಗಳು. ಕೂತ ಮಾಲೀಕನ ಪಕ್ಕಕ್ಕೇ ಇರುವ ಒಂದು ಮೂಟೆಯಲ್ಲಿ ಹುರಿದ ನೆಲಗಡಲೆ- ಇಂತಹ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಖುಷಿಯಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸುತ್ತ, ಯಾವ ನಿಶ್ಚಿತ ಗುರಿಯೂ ಇಲ್ಲದಂತೆ, ವ್ಯಾಯಾಮಕ್ಕೂ ಅಲ್ಲವೆಂಬಂತೆ ಮೈಸೂರಿನ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಮಾರಿಯಂತೆ ತಾವೂ ಓಡಾಡಿ ನಮ್ಮನ್ನೂ ಓಡಾಡಿಸಿದವರು ಆರ್‌ ಕೆ ನಾರಾಯಣರು.

ರಾಜಾರಾವ್‌ ಮತ್ತು ನಾರಾಯಣ್‌ ವಿಭಿನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು. ಯಾವ ತೋರಿಕೆಯೂ ಇಲ್ಲದ ಬರೆವಣಿಗೆ ನಾರಾಯಣರದ್ದು. ರಾಜಾರಾವ್‌ ಅವರದ್ದು ಕೊಂಚ ತೋರಿಕೆಯ ಬರೆವಣಿಗೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡ, ಅಥವಾ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡ ಅಪ್ಪಟ ಭಾರತೀಯತೆಯ ಹುಡುಕಾಟದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ತೋರಿಕೆಯದು. ಒಬ್ಬರು ಸತ್ತು ಶತಮಾನ ಮುಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಶತಮಾನ ಮುಗಿಸುವವರೆಗೆ ತಾನು ಭಾರತದಲ್ಲಿದ್ದೇನೆಂದೇ ಭಾವಿಸುತ್ತಾ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿದ್ದು ಸತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಜತೆಗೇ ಭಾರತದ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಗೆ ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯರು.

ರಾಜಾರಾಯರು ಬೇಂದ್ರೆ, ಕುವೆಂಪು, ಮಾಸ್ತಿ, ಶ್ರೀರಂಗ- ಇವರ ಕಾಲದವರೇ, ಕೊಂಚ ಅವರಿಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕವರು. ಆಶ್ಚರ್ಯವೆಂದರೆ ಬೇಂದ್ರೆ, ಕುವೆಂಪು, ಮಾಸ್ತಿ, ಶ್ರೀರಂಗ ಎಲ್ಲರೂ ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲೂ ಬರೆದವರು. ಅಥವಾ ಬರೆಯಬಲ್ಲೆವು ಎಂದು ತಿಳಿದು ಅನಂತರ ಬಿಟ್ಟವರು. ರಾಜಾರಾಯರು ಕನ್ನಡದಲ್ಲೂ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬರೆದವರೇ. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮತ್ತೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡೇ ಬರೆಯಬಲ್ಲೆನೆಂದು ತಿಳಿದು ಆಶಿಸಿದವರು ಕೂಡ. ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ಚರಿತ್ರೆಯ ಈ ಸಂಕರಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರು ಹೇಗೆ ಎಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾದರೆಂಬುದೇ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಅಧ್ಯಯನದ ಸಂಗತಿಯಾಗಬಹುದು.

ನಾನು, ಓ ವಿ ವಿಜಯನ್, ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಮತ್ತು ರಾಮ

ಕೇರಳದ ಓ.ವಿ.ವಿಜಯನ್‌ ಈ ನಮ್ಮ ಯುಗದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಲೇಖಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಈಗ ಅವರು ಬದುಕಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಹಲವು ಮಲೆಯಾಳಿ ಓದುಗರಿಗೆ ಇವತ್ತಿಗೂ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಲೇಖಕ ವಿಜಯನ್‌. ಅವರ `ಕಸಾಕಿನ ಇತಿಹಾಸ' ಎನ್ನುವ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಪುಸ್ತಕದ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಇಡೀ ಪೇಜುಗಳನ್ನು ನೆನಪಿನಿಂದ ವಾಚಿಸುವವರನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ಅದು ಕಾದಂಬರಿಯಾಗಿದ್ದೂ ಒಂದು ದೀರ್ಘ ಕವನದಂತಿದೆ. ಈ ಕಾಲದ ಎಲ್ಲ ಬೌದ್ಧಿಕ ಹಾಗೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಇಡೀ ಜೀವನವನ್ನು ವಿಜಯನ್‌ ಕಳೆದರು. ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್‌ ಆಗಿ ಕಾರ್ಟೂನುಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ವಿಜಯನ್‌ ಆಗಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಂಕರ್ಸ್‌ ವೀಕ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಮೇಲೆ ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ ವಿರೋಧಿಯಾದರು. ವಿಜಯನ್‌ ಎಮರ್ಜೆನ್ಸಿ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಟೂನುಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರು. ಪ್ರಜಾತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಚಿತ್ರ ಕಲೆ ಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಅವರ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಕಟುವಾದ ವಿಡಂಬನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಆತ್ಮವಂಚನೆಗಳನ್ನೂ ಪರ ವಂಚನೆಗಳನ್ನೂ ಬಯಲಿಗೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ವಿಜಯನ್‌ ಜನಪ್ರಿಯನಾಗಿ ಬರೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನ ಪಟ್ಟವರೇ ಅಲ್ಲ.

ನಾನು ಹಿಂದಿನ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ ಬ್ಯಾಡ್‌ ಫೈತ್‌ ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಬದುಕಲೇ ಇಲ್ಲ.
ಈ ವಿಜಯನ್‌ರವರ ಒಳ ಜೀವನ, ದೇವರನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕಟದ ದಿನಗಳು ನನಗೆ ನೆನಪಿವೆ. ನಕ್ಸಲೀಯರಾದ ಯುವಕರ ತೀವ್ರವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಅದರ ಪ್ರಾರಂಭದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿಯೂ ಸಹಾನುಭೂತಿಯಿಂದಲೂ ಕಂಡು ಬರೆದ ವಿಜಯನ್‌ ಈ ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನ ಒಳಗೆ ಅದೃಶ್ಯವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಚೈತನ್ಯದ ಹುಡುಕಾಟಕ್ಕೂ ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಒಗಟಾಗಿ ಕಾಣುವಂತೆ ತೊಡಗಿದರು. ಅವರ ವಿರೋಧಿಗಳಂತೂ ತಮ್ಮ ಒರಟಾದ `ಸೆಕ್ಯುಲರಿಸ್ಟ್‌' ಧೋರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವರ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಮೃದುವಾದ ಕೋಮುವಾದವೆಂದೇ ಜರೆದರು.

ಹೀಗೆ ನಮ್ಮ ಕಾಲದ ಗೊಂದಲಗಳ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಶೀಲರಂತೆ ಕೋಮುವಾದಿಗಳೂ ಸಂಶಯದಿಂದ ನೋಡುವ ಲೇಖಕರಾಗಿಬಿಟ್ಟರು. ಆದರೆ ಗಾಢವಾದ ಮಾನವೀಯವಾದ ಈ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿ ಅವರೊಬ್ಬ ಖೋಟಾ ಅಲ್ಲದ ಗುರುವನ್ನೂ ಪಡೆದೆನೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರು (`ಗುರುಸಾಗರಂ'ನಲ್ಲಿ ಈ ಅನುಭವದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳು ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿವೆ). ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದ ಹುಡುಕಾಟವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡದಂತೆ ದೈವದ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲೂ ಇದ್ದ ಈ ಲೇಖಕ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿಯೂ ನನಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಿಯರಾದ ಲೇಖಕ.ಅವರ ಜತೆಗಿನ ಒಂದು ಸಂವಾದವನ್ನು ನೆನಪು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ.

ಶ್ರೀ ಆಧ್ವಾನಿಯವರು ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ರಾಮ ಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಒಂದು ಯಾತ್ರೆ ಹೊರಟಾಗ ನಾನೂ ಅವರೂ ಹೀಗೆ ಮಾತಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೆವು: ಅಧ್ವಾನಿಯವರ ಯಾತ್ರೆ ಪಕ್ಷ ರಾಜಕೀಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸುವವರು ಇದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಅವರ ಯಾತ್ರೆಯ ಜೊತೆ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಭಕ್ತರು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಅಯ್ಯಪ್ಪನನ್ನು ನಂಬುವವರ ಯಾತ್ರೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಹಜ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯದೂ, ನಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಊರಿ ಬೆಳೆದದ್ದೂ ಎಂದು ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಅಧ್ವಾನಿಯವರದು ವೋಟಿನ ರಾಜಕೀಯವೆನ್ನಿಸುತ್ತದೆ (ರಾಮಚಂದ್ರಗಾಂಧಿಯವರ ಸೀತಾಸ್‌ ಕಿಚನ್‌- ಸೀತೆಯ ಅಡುಗೆಮನೆ ಎಂಬುದು ಆ ಕಾಲದ ಮಹತ್ವದ ಪುಸ್ತಕ).

ಯಾಕೆಂದರೆ ಹಿಂದಿನ ಭಕ್ತಿ ಪಂಥದ ಹಲವು ಗುಣಗಳು ಈ ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಕಂಡಿದ್ದವು. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ: ಭಕ್ತರು ತಾವೊಂದು ಮೇಲು ಕೀಳಿಲ್ಲದ ಕಾಂಗ್ರಗೇಷನ್‌/ ಕುಟುಂಬ/(ಅಲ್ಲಮನ ನುಡಿಯಲ್ಲಿ `ಸಮಯ') ಎಂದು ಬಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಶರಣರಾದವರು ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಆಟೋ ಡ್ರೈವರ್‌ ಇರಲಿ, ಗುಮಾಸ್ತನಿರಲಿ, ಆಫೀಸರ್‌ ಇರಲಿ ಒಂದೇ ಬಗೆಯ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ತೊಡುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಸ್ವಾಮಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಪಂಡರಪುರದ ವಿಠಲನಿಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಭಕ್ತರಂತೆ ಇವರೂ ಕಷ್ಟಸಹಿಷ್ಣುವಾದ ಒಂದು ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಈ ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತಪಸ್ವಿಗಳಂತೆ ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ಚಟಗಳನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು ಸ್ತ್ರೀ ಸಂಗವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಯಾತ್ರೆಯ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಹಾಗೂ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನೂ ದರ್ಶಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಭಕ್ತಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಈ ಗುಣಗಳನ್ನು-ಶ್ರಮಣ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮುಂದುವರಿಕೆಯನ್ನು- ಅಯ್ಯಪ್ಪ ವ್ರತದಲ್ಲಿ ಕಂಡಿದ್ದ ನನಗೂ, ವಿಜಯನ್‌ರಿಗೂ ಕೆಲವು ಅನುಮಾನಗಳೂ ಇದ್ದವು.

ವಚನ ಚಳವಳಿಯ ಹಲವು ವಚನಗಳು ನಮ್ಮ ಅಂತರಂಗ ಬಹಿರಂಗಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸಿ ನಮ್ಮ ಅರಿವನ್ನು ಹಿಗ್ಗಿಸುವಂತಿವೆ. ದಾಸರ ಹಾಡುಗಳು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಗಾಢವಾಗಿ ಆರ್ದ್ರಗೊಳಿಸಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಅಹಂಕಾರ ಮುಕ್ತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಅರಿವನ್ನು ಹಿಗ್ಗಿಸುವ, ವಿಸ್ತರಿಸುವ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಗೊಳಿಸುವ ಯಾವ ಗುಣವನ್ನೂ ನಾವು ಕಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಇದೊಂದು ಅಬ್ಬರದ ಸಿನಿಮೀಯ ಭಕ್ತಿಯಾಗಿ ನಮಗೆ ಕಂಡಿತ್ತು. ಸಿನಿಮಾ ಹೀರೋ ಎನ್‌ಟಿಆರ್‌ಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ದೇವಾಲಯವೂ ಇತ್ತೆಂದು ಕೇಳಿದ್ದೆ. ನಮ್ಮ ಅರಿವನ್ನು ಹಿಗ್ಗಿಸದೇ ಕೇವಲ ಸಮಾಧಾನವನ್ನು ತರುವ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚಳವಳಿಗಳು ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ ಹೇಳುವಂತೆ ಅಪೀಮು ಆಗತೊಡಗುತ್ತವೆ.

ಇಷ್ಟಾದರೂ ಆಧ್ವಾನಿಯವರ ರಥ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾರದ ನಮಗೆ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುಖ ಜೀವನ ನಡೆಸುವವರೂ ಕೂಡಾ ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಾಲವಾದರೂ ವ್ರತ ನಿಷ್ಠರಾಗಿ ಸರಳವಾಗಿ ಬದುಕುವುದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಸಂಗತಿ ಎನ್ನಿಸಿತ್ತು. ಲೌಕಿಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವವರು ಯಾವುದೋ ಹೊರದಾರಿಗಳಿಗಾಗಿ ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನಿಸಿತ್ತು. ಮೇಲುಕೀಳುಗಳು ಅಚ್ಚೊತ್ತಿದ ಈ ಜಾತಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಲಾರದ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಭಕ್ತವೃಂದದ ಒಳಗೆ ಕೆಲಕಾಲವಾದರೂ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಅದರ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಕಡೆಗಾಣಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ.

***

ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿದ್ದ ನಾನು ರಾಮ ಎನ್ನುವ ಒಬ್ಬ ದಲಿತ ನೌಕರನೊಬ್ಬನ ಜತೆ ಆಗೀಗ ತುಂಬಾ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಕೋಣೆಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛ ಮಾಡುವುದು ಈತನ ಕೆಲಸ. ರಾಮನ ಹೆಂಡತಿ ನಂಜಮ್ಮನಿಗೂ ಅದೇ ಕೆಲಸ. ಆದರೆ ಇಡೀ ಸಂಸಾರದ ನಿರ್ವಹಣೆ ಹೆಂಡತಿಯದ್ದು. ಯಾಕೆಂದರೆ ರಾಮ ಸಂಬಳ ಬಂದಿದ್ದೇ ಹೆಂಡತಿಗೆ ಕೊಂಚ ಹಣವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಉಳಿದಿದ್ದನ್ನು ತನ್ನ ಗೆಳೆಯರ ಜತೆಗಿನ ಕುಡಿತದಲ್ಲಿ ಕಳೆದು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದ. ಈ ರಾಮನಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯೂ ಇತ್ತು. ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ಬೆಂಬಲಿಗನಾಗಿದ್ದ ನಾನು ಒಮ್ಮೆ ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದೆ; `ನೋಡು ರಾಮ, ನಿಮ್ಮ ಜನರೇ ಆದ ಬಾಬೂ ಜಗಜೀವನ್‌ ರಾಂ ಅವರು ಜನತಾದ ಈಗಿನ ಮುಖಂಡರು. ಅವರ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ನೀನು ಓಟು ಕೊಡುತ್ತೀ ತಾನೆ?' ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪೊರಕೆ ಹಿಡಿದು ಬಾಯಲ್ಲಿ ಕವಳತುಂಬಿ ನಿಂತ ರಾಮ ಮುಗುಳ್ನಗುತ್ತಾ ಹೇಳಿದ್ದ: `ನನ್ನ ಓಟು ಅಮ್ಮನಿಗೇ. ಅಮ್ಮ (ಇಂದಿರಾ) ಮಾತ್ರ ನಮಗೇನಾದರೂ ಮಾಡಿಯಾರು. ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಉಳಿದವರು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಜಗಜೀವನ್‌ ರಾಂ ನಮ್ಮವರೇ ನಿಜ. ಆದರೆ ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ನೀವೆಲ್ಲಾ ಎಲ್ಲಿ ಕೇಳುತ್ತೀರಿ?'

ಈ ರಾಮ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೇ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ವ್ರತಿಯಾದ. ಕಪ್ಪು ಉಡುಪಿನಲ್ಲಿ, ಕ್ಷೌರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದ ಮುಖದಲ್ಲಿ, ವೀಭೂತಿ ಧರಿಸಿದ ಹಣೆಯಲ್ಲಿ, ಕುಡಿಯುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯದಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಎದುರಾಗತೊಡಗಿದ. ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ನಂಜಮ್ಮನಿಗಂತೂ ಇದರಿಂದ ಅಪಾರವಾದ ಸಂತೋಷವಾಗಿತ್ತು. ಅವಳೂ ಕವಳ ತುಂಬಿದ ಬಾಯಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಳು ; `ನಾಯಿ ಬಾಲ ಯಾವತ್ತೂ ಡೊಂಕೇ. ಆದರೆ ಈ ನಲವತ್ತು ದಿನಗಳಾದರೂ ನನ್ನ ಯಜಮಾನ ಕುಡಿಯುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾನಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೇ ನನಗೆ ಸಾಕು. ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ ನಲವತ್ತು ದಿನ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಿ ಅಂತ ದೇವರಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಕೋತೇನೆ' ಎಂದು ಕಣ್ಣುಮುಚ್ಚಿ ಕೈಮುಗಿದವಳು ಹೊರನಡೆದು ಕವಳ ಉಗುಳಿ ಬಂದು, `ಸ್ವಾಮಿ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹೋಗೋವ್ನಿಗೆ ಏನಾದರೂ ಅಯ್ಯೋವರು ಕೊಡಬಾರದ? ಕುಡೀಲಿಕ್ಕೆ ಕೊಡ್ತಾ ಇದ್ದವರು ನೀವೇ ಅಲ್ವ?' ಎಂದು ನಗೆಯಾಡಿ ನನ್ನಿಂದ ಅವನ ದಾರಿ ಖರ್ಚಿಗೆ ಕೊಂಚ ಹಣ ಗಿಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಳು.

ನನಗಾದ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ನಾನಿಲ್ಲಿ ಹೇಳಲೇಬೇಕು. ರಾಮ ತಾನೊಬ್ಬ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯನೆಂಬುದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮರೆತು ಅಯ್ಯಪ್ಪ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿ ಬಂದವನು ನನಗೆ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ತಂದು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದ. ಆಮೇಲೆ ಯಥಾಪ್ರಕಾರದ ರಾಮನಾಗಿದ್ದ.

***

ದೇವರು ಇದ್ದಾನೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ನನ್ನ ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ನಾನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಬದುಕಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ತಂದೆಯವರು ಉಪನಯನ ಮಾಡಲೆಂದು ನನ್ನನ್ನು ತಿರುಪತಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿದ್ದರು. ಉಪನಯನ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಆಗಲೂ ಇರುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ಯೂನಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸರ್ವಾಲಂಕೃತನಾದ ತಿಮ್ಮಪ್ಪನನ್ನು ಕಣ್ಣು ಬಿಟ್ಟು ನೋಡಿದಾಗ ಇದು ದೇವರಲ್ಲ ಎಂದು ನನಗೆ ಅನ್ನಿಸಿ ಬಹಳ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದೆ.

ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನಾನು ಕುಲಪತಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ನನ್ನ ಅಧಿಕಾರದ ವೇಷ ಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಕೆಲಕಾಲವಾದರೂ ಬಿಡುವ ಆಸೆ ನನಗಾಯಿತು. ನನಗೊಬ್ಬ ಬಹಳ ಪ್ರಿಯನಾದ, ಬಹಳ ಚುರುಕಿನ ಡ್ರೈವರ್‌ ಇದ್ದ. ಅವನು ನಾರಾಯಣ ಗುರುಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಈಳವರವನು. ಅವನಿಂದ ನಾನು ಅಯ್ಯಪ್ಪ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಅನಾಯಾಸವಾಗಿ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟದ ತನಕ ಹೋಗಿ, ಎಲ್ಲರ ಎದಿರು ಮುಜುಗರಪಡುತ್ತ ಬಟ್ಟೆ ಬಿಚ್ಚಿ, ಕಾಚಾ ಮಾತ್ರ ತೊಟ್ಟು ತಣ್ಣೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಕಪ್ಪು ಬಟ್ಟೆ ತೊಟ್ಟು ಅವನ ಜತೆ ಬೆಟ್ಟ ಹತ್ತಿದೆ.

ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆ ಇತ್ತು. ಅವನನ್ನು ನಾನು ಹೆಸರು ಹಿಡಿದು ಕರೆಯುವಂತಿಲ್ಲ. ದೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅವನೂ ನನಗೆ ಸ್ವಾಮಿ. ನಾನೂ ಹಾಗೆಯೇ ಅವನಿಗೆ ಸ್ವಾಮಿ.

ಆದರೆ ಅವನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮರೆತು ನನ್ನನ್ನು `ಸ್ವಾಮಿ ಸರ್‌' ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದ. ಇದರಿಂದ ನನಗೂ ಅವನಿಗೂ ನಗು ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ನನ್ನದೊಂದು ನಾಟಕವಾಯಿತಲ್ಲವೇ? ಎಂದು ಮುಜುಗರವೂ ಆಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಆದರೂ ಆ ಬೆಟ್ಟ ಹತ್ತುವುದು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಖುಷಿ. ಹತ್ತುವ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ನಮ್ಮ ನಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಮರೆಯಲೇ ಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಂತೂ ಏದುಸಿರಿನ ಆರ್ತ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ನಾಮಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಆದರೂ ಯಾರಾದರೂ ನನ್ನ ಗುರುತು ಹಿಡಿದಾರು ಎಂದು ಮುಜುಗರಪಡುತ್ತಲೇ ಬೆಟ್ಟ ಹತ್ತಿದೆ. ನನ್ನ ಡ್ರೈವರನ ತನ್ಮಯತೆ ನನಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅಂತೂ ಅನಾಮಧೇಯ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿ ಬೆಟ್ಟ ಹತ್ತಿ ಹೋದ ಮೇಲೆ ಮಾಧ್ಯಮದವರು ನನ್ನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದೇ ನಾನೊಬ್ಬ ಕೇವಲ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ವೇಷಧಾರಿಯಾಗಿಬಿಟ್ಟೆ. ನನ್ನನ್ನು ಅವರು ಟೇಪ್‌ ರೆಕಾರ್ಡರ್‌ ಹಿಡಿದು ಇಂಟರ್‌ ವ್ಯೂ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಭಕ್ತನಾಗುವುದರ ಬದಲು ನಾನೊಬ್ಬ ಎಂದಿನ ಎಚ್ಚರದ ಮಾತುಗಾರನಾದೆ. ಆ ಜನಸಂದಣಿಯ ನಡುವೆಯೂ ನನಗೆ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ದರ್ಶನ ಮಾಡುವ ಸ್ಪೆಷಲ್‌ ಉಪಚಾರವೂ ಆಯಿತು.

ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಯಾಕಿಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶವಿಲ್ಲ? ಎಂಬುದು ನನ್ನನ್ನು ಕಾಡಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೇ ಕೊನೆಯ ದಿನ ಆಗುವ ಮಕರ ಜ್ಯೋತಿ ದರ್ಶನ ನೈಜವಾದುದೇ? ಯೋಜಿತವಾದುದೇ? ಎಂಬ ಅನುಮಾನ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಡಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೇ ಈ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಭಕ್ತರು ಮುಡಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ತರದೇ ಟೇಪ್‌ ರೇಕಾರ್ಡರ್‌, ಕ್ಯಾಮರಾಗಳನ್ನು ತಂದು ಕೆಲವರಿಗೆ ಇದೂ ಒಂದು ಪಿಕ್ನಿಕ್‌ ಆಗಿಬಿಟ್ಟಿರುವುದನ್ನೂ, ವಾಹನೋದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಟೂರಿಸಂ ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಿರುವುದನ್ನೂ ನಾನು ಗಮನಿಸಿದ್ದೆ.

ಈ ನಮ್ಮ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನೂ ಅದರ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲವೋ ಏನೋ ಎಂದು ನನಗನ್ನಿಸಿತ್ತು. ಬಾಲೆಯರು ಮತ್ತು ವೃದ್ಧೆಯರು ಅಯ್ಯಪ್ಪ ದರ್ಶನ ಮಾಡಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಸ್ತ್ರೀ ವಿರೋಧಿಯಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಯುವತಿಯರಿಗಷ್ಟೇ ವಿರೋಧಿಯಾದ ನಿಯಮ. ಯಾಕೆಂದರೆ ನಲವತ್ತು ದಿನಗಳ ಏಕಾಗ್ರವಾದ ದೈವನಿಷ್ಠೆಯ ವ್ರತ ಬಹಿಷ್ಠೆಯರಾಗಬಹುದಾದ ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಸಲ್ಲದ ವ್ರತ ಎಂದು ಈ ನಿಯಮ ಇದ್ದಿರಬಹುದು. ಇದನ್ನು ನಾನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲೆ. ಆದರೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾರೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಯುವತಿಯರಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಮತ್ತು ಮೀರಾ ಸಂತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದವರು ಎಂಬ ನಮ್ಮ ಗಾಢವಾದ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಮರೆಯುವಂತಿಲ್ಲ. ದೈವ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಯಾವ ಸಮಯದಲ್ಲಾದರೂ ಆಗಬಹುದು ಎನ್ನುವುದೇ ಭಕ್ತಿ ಮಾರ್ಗದ ಗಾಢವಾದ ನಂಬಿಕೆ. ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಮತ್ತು ಧ್ರುವ ಬಾಲರಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ದೈವ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಪಡೆದವರು.

ಮಾನವ, ದೇವರು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಂತೆ ಗಾಢವಾದ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ-ಅವನ ಆದಿಮ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಇವತ್ತಿನ ತನಕವೂ. ಗಂಡುಕವಿಗಳ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಂತೂ ಕಾಡುವ ಎರಡು ಸಂಗತಿಗಳು: ಹೆಣ್ಣಿನ ಮೇಲೆ ಹುಟ್ಟುವ ಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ದೇವರ ಮೇಲೆ ಹುಟ್ಟುವ ಪ್ರೇಮ. ಅಕ್ಕನಿಗಂತೂ ದೇವರು ಸಾಕಾರನಾದ ಶಿವ. ಮನಮೋಹಕನಾದ ಅವಳಿಗೆ ಒಲಿದ ಗಂಡು. ವೇದ, ಉಪನಿಷತ್ತು, ಬೈಬಲ್‌, ಖೊರಾನ್‌, ಹಲವು ಸಂತರ ವಚನಗಳು- ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಮಾನವ ನಾಗರಿಕತೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿರುವ ಆಳವಾದ ಪಠ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಯಾವತ್ತೂ ಸದ್ಯವೆನ್ನಿಸುವಂತೆ ಉಳಿದ ನೆನಪುಗಳು. ದೇವರನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿಕೊಂಡವರು ಎಂದು ನಾವು ತಿಳಿಯುವ ಪರಮಹಂಸರು, ಬಸವ-ಅಲ್ಲಮರು, ತುಕಾರಾಂ-ಕಬೀರರು, ಶಿಶುನಾಳ್‌ ಶರೀಫರು ಅತೀತವಾದುದನ್ನು ಇಲ್ಲೇ ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲೇ ನಿಜ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ತುರ್ತಿನ ಹಂಬಲದವರು ಮತ್ತು ಈ ಹಂಬಲದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಂಕಟದವರು. ದೇವರನ್ನು ಕಂಡೆನೆಂದು ಇವರು ಎಷ್ಟು ಕೊಂಡಾಡುವುದುಂಟೋ, ಅಷ್ಟೇ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹಲುಬುವುದುಂಟು. `ಕಸ್ಮೈದೇವಾಯ ಹವಿಷಾ ವಿಧೇಮ'- ಯಾವ ದೇವರಿಗೆ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ಕೊಡಲಿ ಎಂದು ಅನುಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚರಿಯಲ್ಲಿ ಶೋಧಿಸುವುದುಂಟು.

ಭಕ್ತರಿರಲಿ, ರಸೆಲ್‌, ಐನ್‌ ಸ್ಟೀನ್‌ರಂಥ ವಿಚಾರವಾದಿಗಳು ಕೂಡ ನಿಜದ ದರ್ಶನಕ್ಕೂ ಅದರ ಜತೆಗಿನ ನಿತ್ಯದ ಒಡನಾಟಕ್ಕೂ ಹಂಬಲಿಸಿದವರು ಎಂಬುದನ್ನು ನಾವು ಮರೆಯಬಾರದು. ದೇವರು ಇದ್ದಾನೆ ಎನ್ನುವುದು ಎಷ್ಟು ಉತ್ಕಟವಾದ ಅನುಭವವನ್ನು ತರಬಲ್ಲದೋ ಹಾಗೆಯೇ ದೇವರು ಎಂಬ ಒಂದು ವಸ್ತು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಈ ಪ್ರಪಂಚದ ರಹಸ್ಯವೇ ಅಷ್ಟೇ ಉತ್ಕಟವಾದ ಅನುಭವವನ್ನು ತರಬಲ್ಲದೆಂಬುದು ಒಂದು ಅಚ್ಚರಿಯ ಸಂಗತಿ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನೇ ಇಲ್ಲವೆ?

ಮಾನವನಿಗೆ ಈ ಹುಡುಕಾಟ ಅಗತ್ಯವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ಅಯ್ಯಪ್ಪ ವ್ರತ ಇದನ್ನು ತೀರಿಸಲಾರದೇನೊ ಎಂಬ ನನ್ನ ಸಂಶಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ.

ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಮುಖ: ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ

ಭಾರತವನ್ನು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಆಧುನಿಕ ನಾಗರಿಕತೆಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಿದ ನೆಹರೂ ಬಲಗೈಯಾಗಿದ್ದವರು ಡಾಕ್ಟರ್‌ ಹೋಮಿಬಾಬಾ. ಗಾಂಧಿಯವರ ಕನಸಿಗೆ ಅನ್ಯವಾದ ಆದರೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಪಡೆದ, ನೆಹರೂರವರ ಆಧುನಿಕ ನಾಗರಿಕತೆಯ ವ್ಯಸನವೆನ್ನಬಹುದಾದ ಕನಸು ಇವರದು. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಅಂದರೆ ನಿರಾಯಾಸವಾಗಿ, ಗಾಂಧಿಯ ಪರವಾಗಿಯೂ, ಲೌಕಿಕವಾಗಿ ಅಂದರೆ ತೊಡಗಿದ ನಿತ್ಯವಾಗಿ, ಐರೋಪ್ಯ ಆಧುನಿಕತೆಯ ಪರವಾಗಿಯೂ ಇರುವ, ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಇರುವ, ಹೀಗಿರುವುದೇ ಸಹಜವೆನ್ನಿಸಲು ಶುರುವಾಗಿರುವ ನಮ್ಮ ನಿಮ್ಮಂತಹವರಿಗೆ ಅನುಕೂಲರು.

ನಾವೀಗ ನಮ್ಮ ವರ್ಗಕ್ಕೆ (ಅಂದರೆ ನಮ್ಮ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ) ಲಾಭದಾಯಕವೆನ್ನಿಸುವಂತೆ ಬದುಕುತ್ತ ಇರುವುದು ನೆಹರೂ ಮತ್ತು ಬಾಬಾ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಅಣು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರಗಳ (ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಅಣುಬಾಂಬುಗಳ) ಯುಗದಲ್ಲಿ. ಇಂತಹ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಕೆಲವರಾದರೂ, (ರೈತರು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ, ಬಾಲಬಾಲೆಯರು ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಫೇಲಾಗಿ ಸತ್ತಾಗ) ಕನಸುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದು ಗಾಂಧಿಯನ್ನು. ಇದರ ತೊಡಕು ಮತ್ತು ಗೊಂದಲಗಳನ್ನು, ನಿಷ್ಠುರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ bad faithನ್ನು, ನನಗೆ ನಾನೇ ನಿಮಗೆ ಕೇಳಿಸುವಂತೆ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ.

`ಬ್ಯಾಡ್‌ ಫೇತ್‌' ಸಾರ್ತರ್‌ ಎಂಬ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಚಿಂತಕ ಬಳಸುವ ಶಬ್ದ. ತಿಳಿದರೂ ತಿಳಿಯದಂತಿರುವ, ಸಾಚಾ ಎಂದೇ ಅಂದುಕೊಂಡು ವರ್ತಿಸುವ (ಆದರೂ ನಿಜವಲ್ಲದ?) ಸ್ಥಿತಿ. ಸಾರ್ತರ್‌ ಕೊಡುವ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಕೊಂಚ ಉಪ್ಪು ಖಾರ ಸೇರಿಸಿ ಬದಲಿಸಿಕೊಂಡು ವಿವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವೆ.

ಯುವಕ -ಯುವತಿ ನಡುವೆ ಗೆಳೆತನ ಶುರುವಾಗಿದೆ. ತಮ್ಮಿಬ್ಬರದೂ ಕೇವಲ ಸ್ನೇಹವೆಂದು ಅವರು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ಲೈಬ್ರರಿ ಎದುರು ಬೆಂಚಿನಮೇಲೆ ಕೂತು ಅದೂ ಇದೂ ಮಾತಾಡುತ್ತ ಯುವಕ `ಎಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಕೈ ತೋರಿಸಿ, ನನಗೆ ಹಸ್ತ ನೋಡುವುದು ಗೊತ್ತು, ನನಗೇನೂ ಅದರಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನಿ'- ಅನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಯುವತಿ `ಎಡಗೈಯಲ್ಲವೆ ಹೆಂಗಸರಿಗೆ?' ಎಂದು ನಕ್ಕು ಸಹಜವೆಂಬಂತೆ ಕೈ ಒಡ್ಡುತ್ತಾಳೆ. ತರುಣ ಅವಳ ಕೈಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಸುಲಭವಾಗಲಿ ಎಂಬಂತೆ ತನ್ನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹತ್ತಿರ ಹಿಡಿದು ನೋಡಲು ಅವಳೇ ಒಡ್ಡಿದ ಕೈಯನ್ನು ಮೃದುವಾಗಿ ಎಳೆದುಕೊಂಡಾಗ ಭುಜಗಳು, ಅದೂ ಸಹಜವೆಂಬಂತೆ ತಾಗುತ್ತವೆ. ತಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶ ಹೀಗೆ ತಾಗುವಂತೆ ಕೂರುವುದಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಹಾಗೆ ಇಬ್ಬರೂ ಕೂತಿದ್ದಾರೆ. `ಈ ಗೆರೆ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಯಾವ ಕೋನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಇನ್ನೊಂದು ಗೆರೆಯನ್ನು ಅತಿ ವಿಶೇಷವೆಂಬಂತೆ ಸಂಧಿಸುತ್ತ ಇದೆ' ಎಂದು ತನ್ನ ತೋರು ಬೆರಳಿನ ಉಗುರಿನಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತ ಇರುವ ಯುವಕನನ್ನು ತಾನೇನೂ ನಂಬದ ಹಸ್ತ ಸಾಮುದ್ರಿಕದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮೆಚ್ಚುವಂತೆ ನೋಡುತ್ತ ಕೂರುತ್ತಾಳೆ. ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಾರಾಡುತ್ತಿರುವ ಅವನ ತಲೆಗೂದಲು ಕಣ್ಣುಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ತಳ್ಳಿಕೊಳ್ಳಲೂ ಯುವಕನಿಗೆ ವ್ಯವಧಾನವಿಲ್ಲವೆಂಬಷ್ಟು ಅವನು ಹಸ್ತ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಗ್ನನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಈ ಹಸ್ತ ಪರೀಕ್ಷೆ ಯಾಕೆಂದು ಅವರಿಗೆ ಗೊತ್ತೆ? ಗೊತ್ತಿಲ್ಲವೆ? ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದವರಂತೆ, ಸಹಜ ಸ್ನೇಹದಲ್ಲಿ ಎಂಬಂತೆ, ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಮುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಪರಸ್ಪರದ ಮಾರ್ದವದ ಅರಿವಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ ಅದು ಹೊರಗಿನಿಂದ ಆಡಬಹುದಾದ ನಮ್ಮ ಮಾತಷ್ಟೇ ಆಯಿತೆ? ಈ ಕ್ರಿಯೆಯ ಒಳ ಇಂಗಿತಗಳು ಗೊತ್ತಾಗದಂತೆ ಹತ್ತಿರ ಹತ್ತಿರ ಆಗುವ ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ಅವರೇ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದಲ್ಲವೆ? ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆಯೆಂದೇ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳದಂತೆ ಮಾಡುವ ಆಯ್ಕೆ ಅಂದರೆ `ಬ್ಯಾಡ್‌ ಫೇತ್‌'. ಇದು ಆತ್ಮ ವಂಚನೆಯಷ್ಟು ಸರಳವಲ್ಲ; ಮೋಸದಷ್ಟು ಒರಟಲ್ಲ; ಮಾಯಾವಶವಾದ ಸ್ಥಿತಿ ಎನ್ನೋಣವೆ? ನಟನೆಯೆಂದು ಅವರೇ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅಂದುಕೊಳ್ಳದಿರುವುದನ್ನು ನಟನೆಯೆಂದು ಹೇಳುವುದು ಯಾರು? ಮಾಯೆ ಎಂದು ಬಿಟ್ಟರೆ ಅವರು ಆಯ್ಕೆಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲದ ಅಸ್ವತಂತ್ರರು ಎಂದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸಾರ್ತರ್‌ನಿಗೆ ಮಾನವ ಅಸ್ವತಂತ್ರನಲ್ಲ-ಅವನ ಯಾವ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲೂ.

***

ಚಳಿಗಾಲದ ಒಂದು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಆಧುನಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಹೊಗೆ ತೇಲುವ, ನಕ್ಷತ್ರ ಕಾಣದ, ಚಂದ್ರ- ಸೂರ್ಯರೂ ಕಾಣದ ಬರ್ಮಿಂಗಂನಲ್ಲಿ (`ಕರುಣಾಳು ಬಾ ಬೆಳಕೆ' ಎಂಬ ಗಾಂಧಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಬರೆದ ಕಾರ್ಡಿನಲ್‌ ನ್ಯೂಮನ್‌ ಬದುಕಿದ್ದ ಊರಿನಲ್ಲಿ) ನನಗೆ ಬಹು ಪ್ರಿಯವಾದ `ಗಾರ್ಡಿಯನ್‌' ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಬಾರವರು ವಿಮಾನ ದುರಂತದಲ್ಲಿ ಸತ್ತ ವಾರ್ತೆಯನ್ನು ಓದಿದ್ದು ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೇ ಮಾರನೇ ದಿನ ಬಾಬಾರಷ್ಟೇ ನೆಹರೂಗೆ ಪ್ರಿಯರಾದ ವಯಲಿನ್‌ ವಾದಕ ಮೆನೂಹಿನ್‌ ಬರೆದೊಂದು ಪತ್ರ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ.

ಯೆಹೂದಿ ಮೆನೂಹಿನ್‌ ಬಾಬಾರ ಆತ್ಮೀಯ ಸ್ನೇಹಿತ. ಗೆಳೆಯನ ಸಾವಿಗೆ ಮರುಗುತ್ತ ಮೆನೂಹಿನ್‌ ಬರೆದೊಂದು ಮಾತಿನ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಹೀಗಿತ್ತು: ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲಿಯನಾರ್ಡೊ ಡ ವಿಂಚಿಯಂತಹ encyclopaedic mind ಇಲ್ಲ. ಅಂದರೆ ವಿಶ್ವಕೋಶದಂತಹ ಮನಸ್ಸು ಇಲ್ಲ. ಇದ್ದರೆ ಅದು ಹೋಮಿ ಬಾಬಾರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ.

ಆಲ್ಡಸ್‌ ಹಕ್ಸ್‌ಲೀಯದೂ ಈ ಬಗೆಯ ವಿಶ್ವಕೋಶದಂತಹ ಮನಸ್ಸು ಎಂದು ಯಾರೊ ಹೊಗಳಿದಾಗ ಗ್ರಹಾಂ ಗ್ರೀನ್‌ ಎಂಬ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಮಾಡಿದ ಜೋಕು ನನಗಾಗ ನೆನಪಾಗಿತ್ತು. `ಹೌದು ನಿಜ. ಹಕ್ಸ್‌ಲೀ ತನ್ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಎನ್ನುವ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋ ಪೀಡಿಯಾ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ'. ನಲವತ್ತು ವರ್ಷಗಳನಂತರ ಈಗ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ನಲ್ಲಿ ಗೂಗಲ್‌ ಸದಾ ಅವನ ಬೆರಳಿಗೆ ನಿಲುಕುವಂತಿರುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತ ಇದ್ದನೋ ಏನೊ!

ಈ ಗ್ರಹಾಂಗ್ರೀನ್‌ ಸಹಾ ಯಾವ ದೇಶವನ್ನಾದರೂ ತನ್ನ ಭೂಮಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಕಾದಂಬರಿ ಬರೆಯಬಲ್ಲ ಮನುಷ್ಯನೇ ಆಗಿದ್ದ. ನಮ್ಮ ಕಾರಂತರಂತಹ `ಸ್ವ'-ದೇಶಸ್ಥ ಬರಹಗಾರನಲ್ಲ ಅವನು. ತಾನು ಬದುಕಿರದೇ ಇದ್ದ ಕಾಲದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾದಂಬರಿ ಬರೆಯುವುದೂ ಕಾರಂತರ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ನೋಟಕ್ಕೆ ಅಥೆಂಟಿಕ್‌ ಅನ್ನಿಸುತ್ತ ಇರಲಿಲ್ಲ.

ಕಾರಂತರು ತಾವಿರುವ ಜಗತ್ತಿನ ಸ್ವರೂಪದ ಬಗ್ಗೆ ಪರಮ ಕುತೂಹಲಿ; ಆದರೆ ಸಮಕಾಲೀನ ಐರೋಪ್ಯ ತಾತ್ವಿಕರನ್ನು ಓದಿ ಮೆರೆಯುವ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹಲವರಂತೆ `ಜ್ಞಾನಲೋಲಿ'ಯಲ್ಲ. ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಮೆರೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಸುಖ ಇರುವವರನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ನಾನು ಈ ಶಬ್ದವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ನಮ್ಮ ಪುರಾತನ ತಾರ್ಕಿಕರಲ್ಲೂ ಹಲವರು ಜ್ಞಾನಲೋಲರು. ಈ ಲೋಲುಪತೆ, ಅದನ್ನು ಒಂದು ಬಗೆಯ ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಟದ ಸುಖವೆಂದು ಬೇಕಾದರೆ ಅನ್ನಿ, ಜ್ಞಾನಾರ್ಜನೆಯೆಂದು ನಾವು ಗೌರವಿಸು ವುದರಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾದದ್ದು.

ನನ್ನ ಗುರು ಮತ್ತು ಗೆಳೆಯ ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಗ್ರೀನ್‌ ಎಂಬ ಮಹತ್ವದ ಲೇಖಕರೊಬ್ಬರು- ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಟಾಲ್‌ಸ್ಟಾಯ್‌ರನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡವರು ಇವರು- ಒಮ್ಮೆ ಅಂತರ್ಮುಖಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದರು: ನನಗೆ ಈ ಜ್ಞಾನಾರ್ಜನೆ ಬಹಳ ಸುಖ ತರುವ ಸಂಗತಿ; ನಾನು ನಿಜವಾಗಿ ಗಾಂಧಿಯ ಅನುಯಾಯಿಯಾದರೆ ಈ ಸುಖವನ್ನ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಟಾಲ್‌ಸ್ಟಾಯ್‌ ಕ್ರಮೇಣ anti-intellectual ಆಗಿಬಿಟ್ಟರು.

`ಅಸ್ವಾದ' ಎಂದರೆ ನಾಲಿಗೆಯ ರುಚಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಿಡುವುದಲ್ಲ; ತನ್ನಲ್ಲಿ ತಾನೇ ಆಟವಾಡುತ್ತಿರಲು ಮೋಹಿಸುವ ಭೃಂಗವೃತ್ತಿಯ ಮನಸ್ಸಿಗೂ ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕುವುದು. ಹಾಗಾದಾಗ ಬೇಂದ್ರೆ ಸಾಧ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ; ನಮ್ಮ ಮಹಾ ತಾರ್ಕಿಕ ಆಚಾರ್ಯರಿಗೂ ಜಾಗವಿಲ್ಲ. ಶಂಕರರು ತಮ್ಮ ತಾರ್ಕಿಕತೆಗೇ ಸುಸ್ತಾಗಿ `ನಹಿ ನಹಿ ರಕ್ಷತಿ ಡುಕ್ರಿಂಕರಣೇ' ಎಂದಿರಬೇಕು. ಭಾಗವತನ ಅಹಂಕಾರ ವಿಸರ್ಜನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ `ಅಮಲಾಭಕ್ತಿಶ್ಚ ತತ್‌ ಸಾಧನಂ' ಎಂಬ ದೈವಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ಏಕಮಾತ್ರ ಮಾರ್ಗದ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಮಾಧ್ವರು ಬಂದಿರಬೇಕು. ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುವ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ `"decreate’ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ ಮುಮುಕ್ಷುವಾಗಲಾರೆ ಎಂದು ಸಿಮೋನ್‌ ವೇಲ್‌ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿರಬೇಕು. ಜಿಡ್ಡು ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಯವರಿಗೆ ಜ್ಞಾನವೆಂದರೆ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲದ ಅರಿವು-Choiceless awareness ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ಜ್ಞಾನವೆಂದು ಕರೆಯುವುದೂ ಸರಿಯಲ್ಲ. `ಬ್ಯಾಡ್‌ ಫೇತ್‌'ನ ಸಮಸ್ಯೆಯೇ ಇಲ್ಲದವರಂತೆ ಸಂತರು ಮಾತನ್ನಾಡುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಹಾಗೆ ಮಾತಾಡಬಲ್ಲವರು ಸಂತರಾಗುತ್ತಾರೆ.

***
ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಲಿಯನಾರ್ಡೊ ಡ ವಿಂಚಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವನು ಹಲವು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಎಂಬುದು ಮೆಚ್ಚಿಗೆಯ ವಿಷಯವಾದಷ್ಟು ವಿಶ್ವಕೋಶ, ಗೂಗಲ್‌ ಇತ್ಯಾದಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಇವತ್ತು ಅಲ್ಲ. ಆದರೂ ಮೆನೂಹಿನ್‌ ಬಾಬರನ್ನು ಹಾಗೆ ಹೊಗಳಿದಾಗ ಅವನ ಉದ್ದೇಶ ಕೇವಲ ಸಂಗ್ರಹಿತ ಜ್ಞಾನವಿದ್ದಿರಲಾರದು ಎಂದು ನನ್ನನ್ನು ತಿದ್ದಿಕೊಂಡು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತೇನೆ.

ಬಾಬಾರಂತಹ ಅಣು ವಿಜ್ಞಾನಿ ಎದುರಾದಾಗ, ಇಂತಹ ವಿಜ್ಞಾನಿಗೂ ಸಂಗೀತ ಕಲೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಗೊತ್ತಲ್ಲವೆ ಎಂದು ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಬಾಯ್ಬಿಡುತ್ತೇವೆ. ಅಷ್ಟು `ಪವರ್‌' ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಗೆ ಇದೆ! ಯಹೂದಿ ಮೆನೂಹಿನ್‌ ಸಹ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಲ್ಲವೇನೊ! ಐನ್ಸ್‌ಟೈನ್‌ ದೊಡ್ಡವನೆನ್ನಿಸಲು ಮೆನೂಹಿನ್‌ ಅವನನ್ನು ಹೊಗಳಬೇಕಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ವಿಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿ ಐನ್‌ಸ್ಟೈನ್‌ ಮೆಚ್ಚ್ಚಿದನೆಂಬುದು ಮೆನೂಹಿನ್‌ ಶೋಭೆಯನ್ನು ನಮಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಹೋಮಿ ಬಾಬಾ ಭಾರತೀಯ; ಮೆನೂಹಿನ್‌ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದವ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೀಗೆ ವಿಶೇಷನಾದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತಗಾರನೊ ಬ್ಬನ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಭಾರತೀಯನಾದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗೆ ಕೂಡ ಶೋಭಾದಾಯಕವಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ಬೇಕೆಂದೇ ನಾನು ಅದಲುಬದಲು ಮಾಡಿ ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ಅಥವಾ ಏಕೋಪಾಸಕರಾದ ತಜ್ಞರಂತೆ ಬಾಬಾ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಅವರು ಸುಶಿಕ್ಷಿತರು, ಚುರುಕು ಸಂವೇದನೆಯವರು ಎನ್ನುವುದು ಮೆನೂಹಿನ್ನರ ಆಶಯವಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಮೆನೂಹಿನ್‌ರ ಹಾಗೆ ಉತ್ಸಾಹದಲ್ಲೂ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಮಾತಾಡುವವರು ನನಗಂತೂ ಬಹು ಪ್ರಿಯರಾದ ಹಳೆತಲೆಮಾರಿನವರು. ಆದರೂ ಯಾಕೆ ನನ್ನ ತಕರಾರು? ಇದೂ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಕ್ಯಾತೆ ತೆಗೆಯುವ ಚಪಲವೆ?

***

ಮೆನೂಹಿನ್ನರಿಗೆ ನೆಹರೂ ಅಂದರೂ ಅಭಿಮಾನ. 1952ರಲ್ಲಿ ಮೆನೂಹಿನ್‌ರನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ನೆಹರೂ ಕರೆಸಿಕೊಂಡರು. ಮೆನೂಹಿನ್‌ ಪಾಲೆಸ್ತೀನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು, ನಮ್ಮ ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ವರಂತೆ ಬದುಕಿಡೀ ತನಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಘನೋದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ವಯಲಿನ್‌ ನುಡಿಸಿ ನಿಧಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದವನು. ಯಹೂದ್ಯ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನಾದರೂ ಪಾಲೆಸ್ತೀನ್‌ಗೆ ಆದ ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಮಾತಾಡಿದವನು. ಸೋವಿಯತ್‌ ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯನ್ನು ಆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಹೋಗಿ ಇದ್ದಾಗಲೇ ಟೀಕಿಸಿದವನು. ನಿಜವಾದ ಧೀರ, ನಮ್ಮ ಕಾಲದ ಮಹಾನುಭಾವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ. ನಮಗೆಲ್ಲ ಗೊತ್ತಿರುವುದು ಇವನು ಯೋಗಾಸನದ ಮಹಾಚಾರ್ಯ ಅಯ್ಯಂಗಾರರ ಶಿಷ್ಯನೆಂದು. ಬಿ. ಕೆ. ಎಸ್‌. ಅಯ್ಯಂಗಾರ್‌ರನ್ನು ಮೆನೂಹಿನ್‌ ಕರೆಯುವುದು ತನ್ನ ವಯಲಿನ್‌ ಗುರುವೆಂದು.

ಮೇಲುಕೀಳುಗಳ ಹಲವು ಗೊಂದಲಗಳಲ್ಲ್ಲೂ ಮುಚ್ಚುಮರೆಯ ಹಲವು ನಾಟಕಗಳಲ್ಲೂ ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಭವಿಸಿಬಿಡುವ ಅಪರೂಪದ ಇಂತಹ ಸಂಬಂಧಗಳು ನಮ್ಮ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಚಾರ ಮಾತ್ರ ವಿಚಿತ್ರವಾದ್ದು. ಗಯಟೆಯೆಂಬುವನೊಬ್ಬ ಕಾಳಿದಾಸ ನನ್ನು ಹೊಗಳಿದನೆಂದು, ಯೇಟ್ಸ್‌ ಎಂಬುವನೊಬ್ಬ ಟ್ಯಾಗೋರರನ್ನು ಹೊಗಳಿದನೆಂದು, ಗ್ರಹಾಂ ಗ್ರೀನ್‌ ನಾರಾಯಣರನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿದ್ದನೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಲೇಖಕರನ್ನು ಓದದವರು ಕೂಡ ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ನೆಹರೂರನ್ನು ಹೊಗಳಲು ನಮ್ಮ ನಡುವಿನ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವ ಲೇಖಕರೊಬ್ಬರು ಹೇಳಿದ್ದಾರಂತೆ: ಮಾಲ್ರೋ ಮತ್ತು ಮೆನೂಹಿನ್‌ ಕೂಡ ನೆಹರೂ ಜೊತೆ ಪೋಟೋ ತೆಗೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು! ನಾನು ಕೂಡ ನನ್ನ ನೆಹರೂ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಸಾರಲು ಹೇಳಬಹುದಾದ ವಿಷಯವಿದು ಎಂದು ನಾಚಿಕೆಯಿಂದ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ.

ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯರ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್‌ ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮುಜುಗರದ ವಿಷಯವೂ ಆಗಬಹುದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಕೊಡುವೆ. ಪರಮ ತಾಯಿಗಂಡ ನಾದ ಕಿಸಿಂಜರ್‌ಗೂ ನೊಬೆಲ್‌ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಂತು. ಆಮೇಲೆ ಇನ್ನೂ ಯಾರಾರಿಗೋ ಬಂತು. ಹೀಗೆ ಬಂದವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ದೆಹಲಿಯ ಇಂಡಿಯಾ ಇಂಟರ್‌ ನ್ಯಾಶನಲ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಅಕಸ್ಮಾತ್‌ ಎದುರಾದರು. ಅವರ ಜೊತೆ ಇದ್ದ ನನ್ನ ಪರಿಚಿತರೊಬ್ಬರು ಗುರುತು ಮಾಡಿಸಿ ಕೊಡುವಾಗ ಹೇಳಿದರು: `ಈಗ ತಾನೇ ನಾನು ಈ ನೊಬೆಲ್‌ ಲಾರಿಯೇಟರನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸು ವಾಗ ಹೇಳಿದೆ. ಭಾರತೀಯರಾದ ನಮಗೆ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರಿಗೂ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಂದಿದ್ದರೆ ಬಹಳ ಸಂತೋಷವಾಗುತ್ತಿತ್ತು'. ಅವರ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾನು ಪಟ್ಟ ಮುಜುಗರ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ನೆನೆಯುವುದೂ ಹೇಸಿಗೆ. ಆದರೆ ಗಾಂಧೀಜಿ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರ ನಾವು ಹೀಗೆ ಭಾವಿಸುವುದು. ರಮಣರನ್ನು ಯೂಂಗ್‌ ಹೊಗಳಿದನೆಂಬುದು, ಪರಮಹಂಸರ ಅನುಯಾಯಿ ಇಷರ್‌ವುಡ್‌ ಎಂಬುದು ನಮಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಷಯ. ಗಾಂಧೀಜಿ ನೆಹರೂರನ್ನು ತನ್ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಂತೆ ಪರಮಹಂಸರು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದು ನಿರರ್ಗಳವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಮಾತಾಡಬಲ್ಲ ವಿವೇಕಾನಂದರನ್ನು.

ಈಗ ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಕಥೆ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಹಿಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಕಥೆ. ನೆಹರೂರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದಾಗ ಮೆನೂಹಿನ್‌ ಭಾರತದ ಯೋಗಾಸನ ಮೆಚ್ಚಿ ಏನೋ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ನಿನಗೆ ಶೀರ್ಷಾಸನ ಹಾಕುವುದು ಹೇಗೆ ಗೊತ್ತೆ? ಎಂದು ನೆಹರೂ ಕೇಳಿ ತನ್ನ ಟೋಪಿ ತೆಗೆದು ಅಲ್ಲೇ ಶೀರ್ಷಾಸನ ಹಾಕಿ ತೋರುತ್ತಾರೆ. ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿ ಶುರುವಾದ ಈ ಸ್ನೇಹ (ಪೂರ್ವ ಪಶ್ಚಿಮಗಳೆರಡೂ ರೂಢಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ನೇಹದ ರೂಪಕವಾಗಿ?) ಮುಂದುವರಿಯಿತು.

ಯೋಗಾಸನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ದೇಶವೆಂದೇ ಈ ಬಡ ಭಾರತದ ಕೀರ್ತಿ ಜಗತ್ತಲ್ಲಿ ಹರಡಿರು ವುದು. ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಕಾಣುವ ಇನ್ನೊಂದು ಭಾರತೀಯ ಪುಸ್ತಕವೆಂದರೆ ಧ್ವನ್ಯಾಲೋಕವಲ್ಲ, ಭರತನ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವಲ್ಲ, ವಾತ್ಸಾಯನ ಋಷಿಯ ಕಾಮಸೂತ್ರ! ಹಿಂದಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧಕವಿ ವಾತ್ಸಾಯನರನ್ನು ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೋ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಸಿದಾಗ `ನೀವೇ ಕಾಮಸೂತ್ರ ಬರೆದವರೆ?' ಎಂದು ಆ ಮಹಾನುಭಾವ ಕೇಳಿದನಂತೆ! ಬಲುನಾಚಿಕೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮರಾದ ವಾತ್ಸಾಯನರು ಇಡೀ ಸಂಜೆ ಯಾರ ಜೊತೆಯೂ ಮಾತಾಡಲೇ ಇಲ್ಲವಂತೆ.
ನೆಹರೂ ನಂತರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕೊಡುವ 1968ನೇ ಸಾಲಿನ ನೆಹರೂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮೆನೂಹಿನ್‌ಗೆ ಕೊಡಲಾಯಿತು. ತನ್ನ ಏಳನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಸಂಗೀತದ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿದ ಮೆನೂಹಿನ್ನನ ವಯಲಿನ್‌ ಕೇಳಿ ಬೆರಗಿನ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯಲ್ಲಿ ಐನ್‌ಸ್ಟೈನ್‌ ಉದ್ಗರಿಸಿದ್ದನಂತೆ: Now I know there is a God in heaven ದೇವರಿದ್ದಾನೆಂದು ಈಗ ನನಗೆ ತಿಳಿಯಿತು.
ಮೆಚ್ಚುಗೆಯೆಂದರೆ ಇದು ನಿಜವಾದ ಮೆಚ್ಚುಗೆ.

ರವಿಶಂಕರ್‌ ಮುಖೇನ ಮೆನೂಹಿನ್‌ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡದ್ದು, ರವಿಶಂಕರ್‌ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಗೀತಗಾರನ ಕಿವಿಗೆ ತನ್ನದು ಹಿಡಿಸಿತೆಂದು ವಿನಯದಿಂದ ಹಿಗ್ಗಿದ್ದು ಸಾಚಾ ಎನ್ನಿಸುವ, (ಅಷ್ಟೇನೂ ಸೀರಿಯಸ್‌ ಆದ ತಾಳಿಕೆಯ ಗುಣವಿಲ್ಲದ) ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮ ಮಿಲನ. ಹೀಗೆ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯರ ಕಿವಿಯನ್ನು ಹಿಗ್ಗಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ ಪೂಲಿನ ಕೆಳಸ್ತರದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಬಂದ ಸಂಗೀತದ ಹುಚ್ಚಿನ ಬೀಟಲ್ಸ್‌ ಮುಖ್ಯರು ಎಂದು ಹೇಳುವವರಿದ್ದಾರೆ.

***

ಆಧುನಿಕ ನಾಗರಿಕತೆಯ ತೆವಲುಗಳನ್ನೂ, ಅದು ನಮ್ಮ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಶೋಭೆಯನ್ನೂ, ಕೇವಲ ನರಜೀವಿಗಳೂ ಆದ ನಮಗದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತರುವ ದಣಿವನ್ನೂ ಹೀಗೆ ನಾನು ನನಗೇ ಹರಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಏನೋ ಹೇಳಲು ಹೊರಟು ಏನೋ ಹೇಳುತ್ತ, ಮುಖ್ಯವಾದೊಂದು ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತೇನೆ. ಜ್ಞಾನ ಲೋಲನಾಗಿದ್ದರೂ ಕಾರ್ಮಿಕರ ನಡುವೆ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ನನ್ನ ಸೋಷಲಿಸ್ಟ್‌ ಹಿರಿಯ ಗೆಳೆಯ ವೆಂಕಟರಾಮ್‌ ನನಗೆ ಇದನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದು.

ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ರಾಜಕಾರಣಿಯೂ ಆಗಿದ್ದ ಈ ಗೆಳೆಯ ಲಿವರ್‌ ಕಾಯಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಸೋಂಕು ಇಲ್ಲದ ತನ್ನ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯ ಎಲ್ಲ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳನ್ನೂ ಡೆಲಿರಿಯಮ್ಮಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಬಡಬಡಿಸುತ್ತ ಶಪಿಸುತ್ತ ಸತ್ತದ್ದು ನೆನಪಾಗಿ ಭಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೆನೂಹಿನ್‌ ತನ್ನ ನೆಹರೂ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣವನ್ನು ವೆಂಕಟರಾಮ್‌ ಓದಿ, ನನ್ನನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಬಂದು, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೋಶೀಸ್‌ಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದು, ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಜೇಬಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಅಷ್ಟೂ ಹಣವನ್ನು ಒಟ್ಟು ಮಾಡಿ ತಣ್ಣನೆಯ ಬಿಯರ್‌ ತರಿಸಿ ಕುಡಿಯತ್ತ ಮೆನೂಹಿನ್‌ ಮಾತುಗಳಿಗೆ ಸಂಭ್ರಮಿಸಿದ್ದರು.

ಮೆನೂಹಿನ್‌ ಆಧುನಿಕ; ಬಾಬಾ ಗೆಳೆಯ; ನೆಹರೂ ಗೆಳೆಯ. ಆದರೆ ಅವನ ಪುರಾತನರಾದ ಬಿಥೋವನ್‌ರನ್ನೂ ಬ್ರಾಹ್ಮ್‌ಸ್‌ರನ್ನ್ನೂ ಆವಾಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಾಯಶಃ ನಮಗೆಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಿಯರಾದ ಭಾರತೀಯ ಸರ್ಕಾರೀ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗಲೀ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಪಂಡಿತರಾಗಲೀ ಹೇಳದ್ದನ್ನು ಅವನು ಹೇಳಿದ್ದ. ಹೇಳುವಾಗ ಗಾಂಧಿಯವರ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದ್ದ- ಅವನದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ.

ಪೂರ್ವಸೂರಿಗಳ ನೆನಪಿಲ್ಲದವರು ನಿಜವಾದ ಹೊಸಮಾತು ಹೇಳಲಾರರು ಎಂಬ ನನ್ನ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಆಧುನಿಕತೆಯ ಗೋಳು ಗಮ್ಮತ್ತುಗಳ ನನ್ನ ಈ ಕಥನದಲ್ಲಿ ನುಣುಚಲು ಹೀಗೆ ಜಾಗ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ.
ಅವನ ಮಾತುಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯವಿದು. ಅವನು ಆ ಕಾಲದ ಮಾವೋ ವಾದಿಗಳಂತೆ ಮಧ್ಯಂತರದ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ಮಾತಾಡಲಿಲ್ಲ. Intermediate technology ಎಂದರೆ ಬೃಹತ್‌ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವದ್ದು ಮಾತ್ರ. ಆದರೆ ಮೆನೂಹಿನ್‌ ಮಾತಾಡಿದ್ದು ಪರ್ಯಾಯ ತಾಂತ್ರಿಕತೆ -alternate technology.

ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ನಾಗರಿಕತೆ ತನ್ನ ಜನಸಮೂಹದ ಆಸೆಬುರುಕತನದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಕುಟುಂಬ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಾಗಲೀ, ತಾನೊಂದು ಸಮುದಾಯವೆಂಬ ಭಾವನೆಯಾಗಲೀ ಅದಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರೂ ಬಿಡಿಬಿಡಿಯಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು. ತನ್ನ ಸುಖ ತನಗೆ ಎಂದುಕೊಳ್ಳುವವರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಲೋಕೋಪಯೋಗಿ ಯಾದ ಹೊಸದೇನನ್ನೂ ಅದು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾರದು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಗಂಡ ಹೆಂಡತಿ ಒಬ್ಬ ಮಗ ಇದ್ದರೆ ಮೂವರಿಗೂ ಮೂರು ಕಾರುಗಳು ಬೇಕು; ಮೂರು ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ಗಳು ಬೇಕು. ನಿಮ್ಮ ಭಾರತ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ನಿಮಗಿನ್ನೂ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿದೆ; ಹುಟ್ಟಿದ ಊರಿನಲ್ಲೇ ಬದುಕಿ ಬಾಳಿ ಸಾಯಬೇಕೆಂಬುವವರೇ ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬ ಉಂಡು, ಸೂರಿನ ಕೆಳಗೆ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಚಾಪೆಹಾಸಿ ಮಲಗಿ ಸುಖವಾಗಿ ನಿದ್ರೆ ಮಾಡಿ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ತೀರ್ಥಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಬರುವುದರಲ್ಲೇ ಸಾರ್ಥಕತೆ ಕಾಣುವ ಈ ಜನ ಆಳುವವರ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲಸಲ್ಲದ ಸೌಕರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಒತ್ತಡ ತರುತ್ತಿಲ್ಲ.

ಹೀಗಿರುವಾಗ ನಿಮ್ಮ ದೇಶ ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ, ಅಂದರೆ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು. ಆಗ ನಿಮ್ಮ ಅಸಾಧಾರಣ ತಜ್ಞತೆ ಪಡೆದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸಾರ್ಥಕರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇತ್ಯಾದಿ…

ನಾನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಮೆನೂಹಿನ್ನರನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ವೆಂಕಟರಾಮ್‌ ಜೊತೆ ಗಿನ `ಕೋಶೀಸ್‌' ಸಖ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ್ದನ್ನು ನನಗೇ ನಾನೊಂದು ಪುರಾಣ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿ ದ್ದೇನೆ- ಪ್ರಾಯಶಃ. ಆದರೆ ಈ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಮೆನೂಹಿನ್‌ ಮಾತನ್ನಾಡಿದ್ದರು ಎಂಬುದಷ್ಟು ನನಗೆ ನೆನಪಿದೆ. ಸುಮಾರು ಮುವ್ವತ್ತೆಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಮಾತಾಡಿ ಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಇದ್ದ ವಿಷಯ ಇದಲ್ಲವೆ?

***

ಈಗೇಕೆ ಅರ್ಜೆಂಟಾಗಿ ಮೆನೂಹಿನ್‌ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ನೀವು ಕೇಳಿದರೆ ಮೈಸೂರು-ಬೆಂಗಳೂರು ನಡುವಿನ ರಸ್ತೆಯ ರಾದ್ಧಾಂತ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಈಗಲೇ ರಸ್ತೆಯಿದೆ; ರೈಲೂ ಇದೆ; ಇನ್ನೊಂದು ರೈಲು ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಓಡುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಓಡಾಟದ ಒಳ್ಳೆಯ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು; ಕಾರುಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಇದರ ಬದಲಾಗಿ ಹೊಸ ರಸ್ತೆ ಮಾಡಿ ಅದರ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಉಪನಗರಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಎಲ್ಲಲ್ಲೂ ಅಮೆರಿಕಾದ ಹಗಲಿಗಾಗಿ ರಾತ್ರಿಯೆಲ್ಲಾ ನಮ್ಮ ಯುವಕ ಯುವತಿಯರನ್ನು ಅವರು ನಿರ್ಬೀಜರಾಗುವಂತೆ/ನಿರ್ವೀರ್ಯರಾಗು ವಂತೆ ದುಡಿಸುವ ಸೇರೇಗಾರರ ಈಜುಕೊಳ, ಗಾಲ್ಫ್‌ ರೆಸಾರ್ಟ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ರೈತರ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡು, ಈ ರೈತರನ್ನು ಟೆನ್ನಿಸ್‌ ಕೋರ್ಟುಗಳ ಜವಾನರನ್ನಾ ಗಿಯೋ, ಅವರ ಹೆಂಗಸರನ್ನು ಮುಸುರೆ ತಿಕ್ಕುವ ಕೆಲಸದವರನ್ನಾಗಿಯೋ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಪತೃಪ್ತರಾದ, ತಮ್ಮೆಲ್ಲ ಬವಣೆಗಳಲ್ಲೂ ಜೀವನಸಂತೋಷ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದ ಬಡವರು ನಿರ್ಗತಿಕರಾಗಿಬಿಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬಹುದು; ಅಥವಾ ಈ ರೈತರು ಭೂಮಿಗಾಗಿ ಪರದಾಡುತ್ತ ಆನೆಗಳು ಓಡಾಡುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಗದ್ದೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಆನೆಗಳ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾಗದಂತೆ ತಪ್ಪಿಸಬಹುದು; ರೈತರ ಈಗಿರುವ ಭೂಮಿಗಳ ಜಲಸಂಪತ್ತಿನ ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಬಹುದು; ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಮಾಡಬಹುದು; ಎಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳ ಜೊತೆ ಅವರ ಮಕ್ಕಳೂ ವಿದ್ಯಾವಂತರಾಗಬಹುದು; ಎಲ್ಲ ರೈತರೂ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆಯಾದರೂ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ದೂರದ ಹಿಮಾಲಯವನ್ನೂ ನೋಡಿ ಬರಬಹುದು

***

ಹೀಗೆ ಕನಸು ಕಟ್ಟುವಾಗಲೇ ನಮ್ಮಂತಹವರಿಗೆ ಶರವೇಗದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಮೈಸೂರು ಸೇರಬಹುದೆಂಬುದೂ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಅಲ್ಲವೆ?

ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಹೊಸದಾರಿಗಳ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿ ವಿಫಲರಾದರೂ ಒಮ್ಮೆ ಗೆಳೆಯ ಪಟೇಲರು ಹೇಳಿದ್ದು ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ನಾವೊಂದು ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಕೂತಿದ್ದೇವೆ. ಅದು ಪಶ್ಚಿಮದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಧಾವಂತದಿಂದ ಓಡುತ್ತಿದೆ. ಮುಂದೊಂದು, ಇನ್ನ್ನೂ ಮುಂದಿನ ಪಯಣಕ್ಕೆ ಮುಂದೇ ಇಲ್ಲದ ಕಂದಕವಿದೆ. ಆದರೆ ನಾವು ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖ ವಾಗಿ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಕೂತು ಆ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲೇ ನಾವು ಪ್ರಯಾಣಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆಂದು ನೆಮ್ಮದಿಯಲ್ಲಿ ಭಾವಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ನಿಶ್ಚಿಂತರಾಗಿದ್ದೇವೆ.

ಇಲ್ಲಿ ನಾನೊಂದು ಮಾತು ಸೇರಿಸುವೆ. ಈ ಪಶ್ಚಿಮಮುಖಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಜೊತೆ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖಿ ಭ್ರಮೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಮಠಗಳ ಯತಿಗಳೂ ಸಂಘಪರಿವಾರದವರೂ, ಜನಪ್ರಿಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಗುರುಗಳೂ ಕೂತಿದ್ದಾರೆ.

ಡ್ರೈವರ್‌ ಸೀಟಿನಲ್ಲಿ ಕೂತಿರುವವರು ಯಾರು? ನೀವೇ ಊಹಿಸಿ.