Select Page

ಆಕಾಶವಾಣಿ ಸಂದರ್ಶನದ ಪಠ್ಯ ರೂಪ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮೈಸೂರು ಆಕಾಶವಾಣಿ ಯು.ಆರ್. ಅನಂತಮೂರ್ತಿಯವರನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿತು. ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಮುಖ ಲೇಖಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಅಬ್ದುಲ್ ರಶೀದ್ ಮಾಡಿದ ಈ ಸಂದರ್ಶನದ ಪಠ್ಯ ರೂಪ ಚುರುಮುರಿಯಲ್ಲಿದೆ.

ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್

ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಶಿಕ್ಷಣದ ಜ್ಞಾನ ಯಜ್ಞ

ಕೊಲ್ಲಾಪುರದ ರಾಜ ಶೂದ್ರ ಸಮುದಾಯದ ಏಳಿಗೆಗಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪೂರ್ವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿದವನು. ಇವನ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ವೃತ್ತಾಂತವಿದೆ. ಅವನು ಶಿವಾಜಿ ವಂಶದವನು. ಶಿವಾಜಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯನಾಗಿ ಸಿಂಹಾಸನ ಏರಿದವನು. ಕಾಶಿಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅವನಿಗೆ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಪಟ್ಟಕೊಡಲು ಅವನಿಗೊಂದು ವಂಶಾವಳಿ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮುಂದಾದರು. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಒಲ್ಲೆಯೆಂದಾಗ ಆದದ್ದು ಇದು.

ಕೊಲ್ಲಾಪುರದ ರಾಜನ ಸ್ಥಳೀಯ ಪುರೋಹಿತರು ಮಂತ್ರಯುಕ್ತವಾಗಿ ಅವನ ಸ್ನಾನ ಸಿಂಹಾಸನಾರೋಹಣ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗಬೇಕು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಕ್ಷತ್ರಿಯನಾಗಿ ಅವನು ದ್ವಿಜ. ಆದರೆ ಅವನ ಪುರೋಹಿತರು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳದೆ ಅವನಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ರಿಚುಯಲ್‌ಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ಗೊತ್ತಾಗಿ ರಾಜ ಕ್ರುದ್ಧನಾದ. ಉದಾರವಾದಿಯಾದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪುರೋಹಿತನನ್ನು ಪಡೆದು ಮಂತ್ರ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದ.

ಈ ಬಗ್ಗೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೊಂದು ದೊಡ್ಡ ವಾಗ್ಯುದ್ಧವೇ ನಡೆಯಿತಂತೆ. ಈ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಲೋಕಮಾನ್ಯ ತಿಲಕರೂ ರಾಜನ ಪರವಾಗಿ ಮಾತಾಡದೆ ಸುಮ್ಮನಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳುವವರಿದ್ದಾರೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಮೇಲಿನ ಜಾತಿಗಳಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಮಹಾತ್ಮ ಫುಲೆಯಂತಹ ಶೂದ್ರ ನಾಯಕರು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಣೆ ಮೊದಲು ಆನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು. (ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇವರು ಜಸ್ಟೀಸ್‌ ಪಾರ್ಟಿಯೆಂದು ತಮ್ಮನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡರು) ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಲೋಕಮಾನ್ಯರು ಈ ವ್ಯಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತಲೆ ಹಾಕಲಿಲ್ಲ. ಬಿಡುಗಡೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಣೆ- ಎರಡೂ ಒಟ್ಟೊಟ್ಟಾಗಿ ಆಗಬೇಕೆಂದು ಆಗ್ರಹಿಸಿದ್ದು ಗಾಂಧಿ ಮಾತ್ರ.

ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ನೆನಪು ಮಾಡಲು ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಮೇಲು ಕೀಳಿನ ಭೇದಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಏನಾದರೊಂದು ಉಪಾಯ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತೇವೆ. ಈ ಉಪಾಯ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಪ್ಪಿತವಾಗಲು ಮೇಲಿರುವವರಿಗೆ ಅನುಕೂಲದ ಜೊತೆ ಅನಾನುಕೂಲಗಳೂ, ಕೆಳಗಿನವರಿಗೆ ಅನಾನುಕೂಲಗಳ ಜೊತೆ ಕೆಲವು ಅನುಕೂಲಗಳೂ ಇರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಆಹಾರದ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲೂ ವ್ರತಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲೂ ಇದನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಆಚಾರದಲ್ಲಿ ಬದುಕುವವರ ನಡುವೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಮಂತ್ರ ಕೆಲವರಿಗೆ, ನೀತಿ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಹಲವರಿಗೆ; ವೇದ ಕೆಲವರಿಗೆ, ಪುರಾಣ ಹಲವರಿಗೆ; ಹಾಗೆಯೇ ವಿಗ್ರಹಮಾಡುವ ತಂತ್ರ ಹಲವರಿಗೆ; ಆದರೆ ಈ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ದೈವತ್ವ ತುಂಬುವ ಮಂತ್ರದ ಅಧಿಕಾರ ಕೆಲವರಿಗೆ- ಹೀಗೆ ನಮ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧ ಸಮಾಜ ನಡೆದು ಬಂತು. (ಶ್ರೇಣೀಕರಣ ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜದ ಮೂಲಗುಣ ಎಂದು ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ತಿಳುವಳಿಕೆ)
ಹೀಗೆ ಜಾತಿಮೂಲವಾಗಿ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನೂ, ಅಸಮಾನತೆಯಂತೆ ಕಾಣದ ವಿಸಮಾನತೆಯನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದು ತೋರಿದ್ದೇ ಬೇರೊಂದು ಉಪಾಯವನ್ನು ಆಳುವ ವರ್ಗ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.

ಮಂತ್ರಾಧಿಕಾರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಇದು ಯಾವುದೆಂದರೆ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಜ್ಞಾನ. ಕೆಲವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಕಲಿಸುವ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳು, ಹಲವರಿಗೆ ಏನನ್ನೂ ಸರಿಯಾಗಿ ಕಲಿಸದ ಸರ್ಕಾರೀ ಶಾಲೆಗಳು ಈ ಕಾಲದ ಭೇದ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಉಪಾಯವಾಗಿದೆ.

ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯಾಂಗದ ಉದ್ದೇಶ ಸಫಲವಾಗಬೇಕಾದರೆ ಈ ಬಗೆಯ ಭೇದ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಿತವರ ನಡುವಿನ ಏರು-ತಗ್ಗುಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕೆನ್ನಲು ಈಗ ಇರುವ ಏಕೈಕ ಮಾರ್ಗ ಮೀಸಲಾತಿ. ಅದೊಂದು ಸದಾ ತೇಪೆ ಹಾಕುವ ಕೆಲಸ. ಈ ಮೀಸಲಾತಿಯ ಅಗತ್ಯ ಸತತವಾಗಿ ಇರಬಾರದೆಂದು ನಾವು ಬಯಸುವುದಾದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಮಾರ್ಗವಿದೆ. ಅದೆಂದರೆ, ಸಣ್ಣಮಕ್ಕಳ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಭೇದವೂ ಇಲ್ಲದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು; ಎಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳೂ ಸಮಾನ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಎಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳೂ ಕೊನೆಯ ಪಕ್ಷ ಹತ್ತನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಒಂದೇ ಗುಣ ಮಟ್ಟದ- ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾದ ಗುಣಮಟ್ಟದ- ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕಲಿಯುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಗುವೂ ವಿಶಿಷ್ಟವೆಂದು ತಿಳಿದು ಅದರ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಶಾಲೆಗಳು ಇವಾಗಿರಬೇಕು. ಈ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ `ಕಾಮನ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ನಮ್ಮ ಕಾನೂನುಗಳಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗಬೇಕು. ಮಕ್ಕಳು ಎಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೋ ಆ ವಾಸಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾದ ಶಾಲೆಗೆ ಆ ಮಗು ಹೋಗಬೇಕು. ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಶಾಲೆ ಖಾಸಗಿಯಾದರೆ ಅಂತಹ ಶಾಲೆ ತಮ್ಮ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣಕೊಡಬೇಕು. ಈ ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಆಗುವ ಖರ್ಚನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಭರಿಸಬೇಕು. ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಶಾಲೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯಾದರೆ ಉತ್ತಮರ ಮಕ್ಕಳೂ ಈ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಎಲ್ಲ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲೂ ತಾಯಿ ತಂದೆ ಆದ್ಯಾಪಕರ ಕಮಿಟಿಗಳಿರಬೇಕು. ನಮ್ಮ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಮಕ್ಕಳು ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾದ್ದು ಕಡ್ಡಾಯವಾದರೆ ಆಗ ನಾವು ಶಾಲೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತರಾಗಿರುತ್ತೇವೆ.

ನನ್ನ ಬಾಲ್ಯದ ಅನುಭವವನ್ನೇ ಹೇಳುವುದಾದರೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅಧ್ಯಾಪಕರು ಹೆಚ್ಚು ಶಿಕ್ಷಿತರು. ಈಗಲೂ ಇದು ನಿಜ. ಹೆಚ್ಚು ಸಂಬಳವಿರುವುದೂ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ. ಇವರಿಗೆ ಸತತವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ವಿಶೇಷ ತರಬೇತಿಯ ಸೌಲಭ್ಯವೂ ಇದೆ.
ಇಂಗ್ಲಿಷಿಗಾಗಿ- ಯಾಕೆಂದರೆ ಭೇದಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಈ ಕಾಲದ ದೊಡ್ಡ ಸಾಧನವೇ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌-ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದವರು ಅನುದಾನವಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಯುವ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಶಾಲೆಗಳು ನಮ್ಮ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೋಟೆಲು ನಡೆಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಬಲ್ಲ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಶಾಲೆಗಳು ನೆರೆಹೊರೆಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊಡಬೇಕು ಎಂದಾದರೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಧನಸಹಾಯವೂ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಇವರಿಗೆ ಸಿಕ್ಕು ಅವರು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳುವ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸೇವೋದ್ದೇಶ ನಿಜವೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದ ಮಕ್ಕಳ ತಾಯಿ-ತಂದೆಯರ ಆಸಕ್ತಿಯೂ ಒತ್ತಾಸೆಯೂ ಲಭಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ.

***

ನಾವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೊಸಬಗೆಯ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಹಾದಿಯನ್ನು ಈಗ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಅದೂ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಅನುಕರಣೆಯ ಆಧುನಿಕತೆಗಾಗಿ. ಇಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲುವವರು ಅಲ್ಲಿಯೂ ಸಲ್ಲುವರಯ್ಯ ಎಂದು ಬಸವಣ್ಣ ನುಡಿದರೆ ನಾವೀಗ ನಿಗಾವಹಿಸುವುದು ಅಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲದಂತೆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಶಾಲೆಗಳಿವೆ. ಇವು ಶ್ರೀಮಂತರಿಗೆ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಕೈಗೆ ಎಟುಕುವಂಥವು. ಇಲ್ಲಿರುವುದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಮಾಧ್ಯಮದ ಶಿಕ್ಷಣ. ಇಲ್ಲಿ ಕಲಿಯುವ ಒಂದು ಮಗುವಿಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳಷ್ಟು ಶುಲ್ಕ ಕೊಡಬೇಕಂತೆ. ಸರಕಾರೀ ಶಾಲೆಗಳು ಉಚಿತ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲರ ಆಸೆ ಅಂದರೆ- ಅತ್ಯಂತ ಬಡವರ ಆಸೆ ಕೂಡಾ- ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದು. ಏಕೆಂದರೆ ನಮ್ಮ ಆರ್ಥಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಈ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಲು ನಾವು ಬಯಸುವ ಸಾಧನ. ಹಿಂದೆ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಂತ್ರ ಯಾರೂ ಕಾಣದ ದೇವರಿಗೆ ಹತ್ತಿರದವನೆಂದು ಉಬ್ಬಿ ಮೆರೆಯುವ ಸಾಧನವಾಗಿದ್ದರೆ, ಇದು ಅಮೆರಿಕಾ ಎನ್ನುವ ಸಾಕ್ಷಾತ್‌ ದೇವರಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗುವ ಸಾಧನ.

***

ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುವುದು ನಾವು ಕಲಿಯುತ್ತಿದ್ದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸಹಜವಾಗಿತ್ತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವ ಕಾಲದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಾನೊಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಿತೆ. ನಮ್ಮದು ಸಂಪ್ರದಾಯಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬ. ನಾನು ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿಗಳ ಮಕ್ಕಳ ಜತೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕಿತ್ತು. ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ನಾನೊಂದು ಅಂಗಿ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೆ. ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಹೊರಗಿನ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿದ್ದ ಮೊಳೆಗೆ ಅದನ್ನು ನೇತು ಹಾಕಿ ಅಂಗ ವಸ್ತ್ರ ಹೊದ್ದುಕೊಂಡು ಮನೆಯೊಳಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದುದು. ನಾನು ಬರೆಹಗಾರನಾದದ್ದು ಅಂಗಿಯಿಂದಲೇ ಹೊರತು ಅಂಗವಸ್ತ್ರದಿಂದಲ್ಲ. ನಾನು ಧರಿಸಿದ ಅಂಗಿಯಿಂದಾಗಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಜಾತಿಯ ಗೆಳೆಯರ ಜೊತೆ ಬೆರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.

ನಾವು ಹೇಳುವ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಎಂಬುದು ಭಾರತದ ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಿಗುವ ವಿಶೇಷವಲ್ಲ. ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಿಜವಾದ ವಾರಸುದಾರರು ಅನಕ್ಷರಸ್ಥರೂ ಹೌದು. ಅವರಿಗೆ ಓದುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ ಬಹಳ ಶ್ರೀಮಂತವಾದ ರಂಗ ಪರಂಪರೆ, ಚಿಂತನಾ ಪರಂಪರೆಗಳು ಅವರಲ್ಲಿವೆ. ನಮ್ಮ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳೂ ಇವರೇ. ಅಂದರೆ ಬಹುಪಾಲು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಿಗಳೂ ಇವರೇ. ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದ ಮಕ್ಕಳು ಉದಾರೀಕೃತ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳವರ್ಗದ ಕಷ್ಟ ಸಹಿಷ್ಣು ಕುಟುಂಬಗಳಿಂದ ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಮಕ್ಕಳ ಜತೆಗಿನ ಆರೋಗ್ಯಕಾರಿಯಾದ ವಿದ್ಯಾರ್ಜನೆಯ ಸಹಯೋಗದಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗಿ ಬಡವಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನೂ ಸಹಿಸಿಕೊಂಡು ಜೀವನ ಸಂತೋಷ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದ ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ ಬಡವರ ಉಲ್ಲಾಸವೇ ಸದಾ ಆತಂಕದಲ್ಲಿ, ಗಳಿಕೆಯ ಆತಂಕದಲ್ಲಿ, ಬಾಳುವ ಸಿಟಿಯ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗಕ್ಕೆ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೂ ಲಭಿಸದಂತಾಗಿರುವುದು ದುರಂತ.

ನಮ್ಮ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನದ ಬಾಗಿಲಾಗಿ ವರವಾಗಿದ್ದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆ ಈಗ ಒಂದು ಶಾಪವೇ ಆಗಿದೆ. ಹನ್ನೆರಡನೇ ತರಗತಿ ಮುಗಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಮಾತನಾಡಲು ಬಂದರೆ ಅವರಿಗೊಂದು ಕಾಲ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಕೆಲಸ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಹಗಲಿಗಾಗಿ ವ್ಯಯವಾಗುವ ಉದ್ದಿಮೆ ಇದು.

ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಏನೂ ಮಾಡಬೇಕಿಲ್ಲ. ಪದ್ಮನಾಭ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಸುಲಭವಾದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಹೆಸರಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಆಕ್ಸೆಂಟ್‌ ಕಲಿಯಬೇಕು. ನಮ್ಮ ಭಾಷೆಗಳ ವಾಸನೆ ಕೂಡ ಬಾರದಂತೆ ಮಾತಿನ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಬೇಕು.

ವಸಾಹತು ಶಾಹಿಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ಕಾಫಿ ತೋಟಗಳಿಗೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಆಗ ನಾವು ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಆರೋಗ್ಯವಾಗಿದ್ದೆವು. ಈಗ ನಾವು ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಹುಟ್ಟಿಸಲಾರದ ಸತತ ಆತಂಕದ ಯಾವ ಖುಷಿಯೂ ಇಲ್ಲದ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.

ಇದನ್ನು ನಾವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಐಟಿ ಜನರು ನಮ್ಮ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ಕಾರುಗಳು ಸಂಚರಿಸುವಂಥ ರಸ್ತೆಗಳು ಬೇಕು. ಇಂಥ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಹೈದರಾಬಾದಿನಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ಚಂದ್ರಬಾಬು ನಾಯ್ಡು ಈ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಂಥದ್ದೊಂದು ರಸ್ತೆಯನ್ನು ದಾಟಲು ಗಂಟೆಗಟ್ಟಳೆ ಕಾಯುತ್ತಿರುವ ವೃದ್ಧರನ್ನೂ ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ನಾವು ಎರಡು ಭಾರತ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಆ ಬದಿಗೆ ದಾಟಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

***

ಸಮಾನ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ. ಹತ್ತನೇ ತರಗತಿ ತನಕ ಎಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಿ; ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕಲಿಯಲಿ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಅಗತ್ಯವೋ? ಹಾಗಾದರೆ ಎಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಕೊಡಿ. ಆದರೆ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವ ಮಾಧ್ಯಮ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಬೀದಿ ಭಾಷೆಯಾದ ಕನ್ನಡವೇ ಆಗಿರಬೇಕು.

ಜೀವನದ ನಿತ್ಯಾನುಭವದ ಸದ್ಯದಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲ ಜ್ಞಾನವೂ ಲಭಿಸಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಲಿ.
ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಮಾಧ್ಯಮದ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಸದ್ಯ ಮುಚ್ಚಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆನ್ನುವುದಾದರೆ ಈ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಿಯುವ ಮಕ್ಕಳು ಅವರ ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ, ಆರೋಗ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಭೂಗೋಳ ಚರಿತ್ರೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಮಾನವಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲೇ, ಅಂದರೆ ಜೀವನಾನುಭವದ ಭಾಷೆಯಾದ, ಬೀದಿ ಭಾಷೆಯಾದ ಕನ್ನಡದಲ್ಲೇ ಕಲಿಯಬೇಕೆನ್ನುವ ನಿಯಮವಿರಲಿ. ಅವರಿಗೆ ತನ್ನಡವನ್ನು ಒಂದು ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಕಲಿಸಿದರೆ ಕೇವಲ ಕಾಟಾಚಾರಕ್ಕೆ ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ-ಅಷ್ಟೆ.

ಹತ್ತನೇ ಇಯತ್ತೆಯತನಕ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಕಲಿಯುವ ಮಕ್ಕಳು ಅನಂತರ ತಮ್ಮ ವಿಶೇಷ ಅಗತ್ಯದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ. ಅಪಾರ ಜನಕೋಟಿಯಿಂದ ಆಗ ನಾವು ‘ಮೆರಿಟ್‌’ ಅನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡಿರುತ್ತೇವೆ. ಆಗ ಬಹು ಬಗೆಯ ಮೆರಿಟ್‌ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಭಾರತ ಬಹುರೂಪಿಯಾದ ನಾಗರಿಕತೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೀಸಲಾತಿ ಅಗತ್ಯವೆನ್ನುತ್ತಲೇ ಅದರ ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಬಗೆಯ ಬಹುರೂಪಿಯಾದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ನಾಗರಿಕತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞವನ್ನು ಸಮಾನ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬೇಕೆಂದು ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಒತ್ತಾಯಿಸಬೇಕು.

ಯು.ಆರ್. ಅನಂತಮೂರ್ತಿ

ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲಷ್ಟು ಕ್ವಚಿತ್ತಾದ ಸೇನೆ

ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಇಬ್ಬರು ದೊಡ್ಡ ಕನಸುಗಾರರೆಂದರೆ ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌. ದೇಶವನ್ನು ಬಲಿಷ್ಠಗೊಳಿಸುವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ನಾವು ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಇಬ್ಬರ ಕನಸುಗಳನ್ನೂ ಕಡೆಗಾಣಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಆಳುವವರ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಈಗ ಕನಸುಗಳೇ ಇಲ್ಲದ ಜಗತ್ತಾಗಿ ನಾವು ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ಕನಸುಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಲ್ಲ ಚಿಂತಕನೊಬ್ಬನನ್ನು ಓದಿ ಈ ಕಾಲದ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಿಂದ ಖಿನ್ನವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಉಲ್ಲಸಿತವಾಗಿದೆ.

ಈ ಭಾಷಣ* ವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಡಗ್ಲಸ್‌ ಲುಮ್ಮಿಸ್‌ ಜಪಾನಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲೂ ಮಾತನಾಡುವ, ಜಪಾನ್‌ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಚಿಂತಕ ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲ; ತನ್ನ ತತ್ವಗಳಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಡುವ ಮನುಷ್ಯ. ಅವನ ಭಾಷಣದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಬಹಳ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಅದು ‘Smallest Army imaginable’‌ ಎಂದಿದೆ. ಅಂದರೆ ನಾವು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣ ಸೈನ್ಯ. ಈ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಅವನು ಪಡೆದದ್ದು ಗಾಂಧಿಯ ಒಂದು ಮಾತಿನಿಂದ.

1931ನೇ ಇಸ್ವಿಯಲ್ಲಿ ದುಂಡು ಮೇಜಿನ ಪರಿಷತ್ತಿಗೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಹೋದಾಗ ರೂಟರ್‌ನ ಒಬ್ಬ ಸಂಪಾದಕ ಅವರ ಕನಸೇನೆಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಕನಸಿನ ಭಾರತ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲ ಜನರಿಗೂ ಸೇರಿರುತ್ತದೆ. ಮೇಲು ಕೀಳು ವರ್ಗಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಹೆಂಗಸರನ್ನು ಭೇದ ಭಾವದಿಂದ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ , ಮಾಧಕ ದ್ರವ್ಯಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ ಗಾಂಧಿ ಈ ಪದ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ- ನನ್ನ ಕನಸಿನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇರುವುದು: ‘Smallest Army imaginable’

ಈ ಬಗ್ಗೆ ಡಗ್ಲಸ್‌ ಲುಮಿಸ್‌ ಬರೆದದ್ದನ್ನು ನಾನು ಅವಸರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಒರಟಾಗಿಯೇ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಕನ್ನಡದ ಓದುಗರಿಗೆ ಈ ಭಾಷಣದ ಮುಖ್ಯ ವಿಚಾರ ಆದಷ್ಟು ಸರಳವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗಲೆಂದು ಹೀಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಭಾಷಣದಿಂದ ನಾನು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಉಲ್ಲಾಸ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತಾರ ಕೊಂಚವಾದರೂ ಓದುಗರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾದರೆ ನಾನು ಕೃತಾರ್ಥನಾದೇನು.

***

ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣ ಸೈನ್ಯ ಎಂದರೆ ಏನು? ಇದೇ ಒಂದು ಒಗಟು. ಸೈನ್ಯವಿಲ್ಲದ ದೇಶವನ್ನು ಯಾರೂ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರರು. ಯುದ್ಧ ಬೇಡ, ಶಾಂತಿ ಬೇಕು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಕೆಲವರು ಸುಳ್ಳು ಸುಳ್ಳೇ ಹೇಳುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಸೈನ್ಯವೇ ಇಲ್ಲದ ಅಥವಾ ನಾಮಕಾವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಕೊಂಚ ಇರುವ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಯಾರೂ ಊಹಿಸಲಾರರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಬಯಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ.

ಆಶ್ಚರ್ಯವೆಂದರೆ, ಜಪಾನಿನ ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನದ ಆರ್ಟಿಕಲ್‌ 9 ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ: `ಒಂದು ರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು (Right of belligernce) ನಾವು ಜಪಾನೀಯರು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತೇವೆ.’

ಇದೊಂದು ಹೊಸ ರಾಜ್ಯವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯೇ ಆಯಿತು. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಅಣು ಬಾಂಬಿನ ದಾಳಿಯಿಂದ ತತ್ತರಿಸಿದ ಜಪಾನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ಟೋಕಿಯೋ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೆಣಗಳ ವಾಸನೆ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಜಪಾನನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ ಅಮೆರಿಕದ ಉದ್ದೇಶ ಬೇರೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅದು ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜಪಾನಿನ ಮೇಲೆ ಹೇರಲು ಜಪಾನ್‌ ಯುದ್ಧದ ಅಗತ್ಯವನ್ನೇ ಕೈಬಿಡುವಂತೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿತು. ಆದರೆ ಜಪಾನ್‌ ಪೊಲೀಸ್‌ ರಿಸರ್ವ್‌ ಎಂಬ ನೆವದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಅಮೆರಿಕವನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಜತೆಗೆ ಅಮೆರಿಕದ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ತನ್ನ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಯುದ್ಧ ಮಾಡದ ದೇಶ ತಾನೆಂಬ ಜಪಾನಿನ ಘೋಷಣೆ ಹೊಸವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದರ ಭರವಸೆಯೂ ಹೌದು; ವಂಚನೆಯೂ ಹೌದು.

***

ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರ ಎಂದರೇನು? ಆಧುನಿಕ ರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪವೇನೆಂದು ಗುರುತಿಸುವಾಗ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ವೆಬರ್‌ ಅದೊಂದು (legitimate violence.) ಅಧಿಕೃತ ಹಿಂಸೆಯ- ಅಂದರೆ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆದ- ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡುತ್ತಾನೆ.
ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಈ legitimate violenceನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಎಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದೆ ಎಂದರೆ ಯಾರಾದರೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯ ನಾಲ್ಕೈದು ಜನರನ್ನು ಸುಮ್ಮನೇ ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಕೊಂದರೆ ಭಯ ಭೀತರಾಗುವ, ಖಿನ್ನರಾಗುವ ನಾವೇ ಒಬ್ಬ ಸೈನಿಕ ಅಥವಾ ಏರ್‌ ಫೋರ್ಸ್‌ ಪೈಲೆಟ್‌ ಪ್ರತಿ ದಿನ ಐದಾರು ಜನರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದರೆ ಸರ್ವ ಸಾಮಾನ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದು ಒಪ್ಪಿ ಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತೇವೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಆಧುನಿಕ ರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ನಾವೇ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಅಧಿಕಾರ ಇದು. ನಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಡಲು ರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡುವ ಹಿಂಸೆ ಇದು ಎಂದು ನಾವು ತಿಳಿದಿರುತ್ತೇವೆ. ಹಿಂಸೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ ಸೈನಿಕ ಅಪರಾಧಿಯಲ್ಲ.

ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಕವಿಯೊಬ್ಬ ಮೊದಲ ಮಹಾ ಯುದ್ಧದನಂತರ ಇದನ್ನು ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದು ಲುಮ್ಮಿಸ್‌ನನ್ನು ಓದುತ್ತ್ತಿದ್ದಂತೆ ನೆನಪಾಯಿತು. ಸತ್ತವರಿಬ್ಬರು ಶಾಶ್ವತ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಎದುರುಬದುರಾಗಿ ಹೀಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ: `ನಾನು ಕೊಂದ ವೈರಿ ನೀನು, ಓ ಗೆಳೆಯ’ ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ಯುದ್ಧದ ನಿಯಮವೆಂದರೆ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲುವುದು ಪಾಪವಲ್ಲ; ಅದು ಶೌರ್ಯ.

***

ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಇದ್ದ 55 ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳು 193 ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳಾಗಿ ಒಡೆದುಕೊಂಡವು. ಇದರ ಹಿಂದಿದ್ದ ನಂಬಿಕೆ ಎಂದರೆ ಹೆಚ್ಚು ರಾಜ್ಯಗಳು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಹಿಡಿತದಿಂದ ಪಾರಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಬೇರೆಯಾದರೆ ಹಿಂಸೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ನಾವು ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದು. ಆದರೆ ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಸತ್ತವರ ಸಂಖ್ಯೆ 20 ಕೋಟಿ. ಇವರೆಲ್ಲಾ ಸೈನಿಕರಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕರು. ಇವರೇಕೆ ಸತ್ತರೆಂದರೆ ಅವರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು ಸುಲಭ! ಹೀಗೆ ಸತ್ತವರು ಅನ್ಯದೇಶೀಯರೂ ಅಲ್ಲ. ಈ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳು ಕೊಂದದ್ದು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಜನರನ್ನೇ.

ಅಂದರೆ ಯಾರೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸದಂತೆ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದೇ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಲಕ್ಷಣ. ರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಾಧಾರಗಳನ್ನು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯರಿಗೆ ಮೊದಲು ಕೊಟ್ಟವನು ಮ್ಯೆಕವಲ್ಲಿ. ಅವನಿಗೆ ಒಂದು ರಾಜ್ಯದ ಆಧಾರವಾಗಿ ಒಬ್ಬ ರಾಜ ಅಥವಾ ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ ಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಒಂದು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಬಲ್ಲ ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ ಗೆ ಇರಬೇಕಾದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಒಂದು ಒಗಟಾಗಿ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಇಡುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಜನಹಿತಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ ಒಳ್ಳೆಯವನಾಗಿರಬೇಕು. ಆದರೆ ಆ ರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅಪಾಯ ಬಾರದಂತೆ ರಕ್ಷಿಸಲು ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ ಯಾವ ಹಿಂಸೆಗೂ ಹೇಸದಂಥವನೂ ಆಗಿರಬೇಕು. ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ ನ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರಲ್ಲಿ ನಾವು ಅಪೂರ್ವ ಶೋಭೆಯ ನಾಯಕ ಬೇಕೆಂದು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇವೆ. ಇಂಥ ಒಬ್ಬ ನಾಯಕ- ಡಿಗಾಲ್‌, ಸ್ಟಾಲಿನ್‌, ಲೆನಿನ್‌, ಮಾವೋ, ಚರ್ಚಿಲ್‌, ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್‌, ಇಂದಿರಾಜಿ- ಯಾರೇ ಆಗಿರಲಿ ಅವರು ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮಾಡಬಲ್ಲವರಾಗಿಯೂ, ಹಿಂಸೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಬಲ್ಲವರಾಗಿಯೂ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. (ನೆಪೋಲಿಯನ್‌ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಪಭಾವದಿಂದ ಕಾಡದ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ತಾನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆಂದು ಎಂದು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೋಗಿ ಎರಡು ಕೊಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಪಾಪ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಒದ್ದಾಡುವ ದಾಸ್ತೊವಸ್ಕಿಯ ರಾಸ್ಕಲ್ನಿಕೋವ್‌ ನನಗೆ ಇಲ್ಲಿ ನೆನಪಾಗುತ್ತಾನೆ)

ಗಾಂದೀ ಈ ಎಲ್ಲ ರಾಜ್ಯವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗುವುದು ಇಲ್ಲೇ. ಮೆಕವಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಕಟ್ಟಲು ಅಗತ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಗಾಂಧಿ ಬಯಸಲಿಲ್ಲ. ಅಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಶೌರ್ಯ ಸಾಹಸಗಳನ್ನು ಯಃಕಶ್ಚಿತ್ತಾಗಿ ಕಂಡರು.

ತಮ್ಮನ್ನು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳೆಂದುಕೊಳ್ಳುವವರೂ ಹಿಂಸೆಯ ಅಧಿಕಾರ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಇದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಒಪ್ಪುವವರೇ. ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರ ಪಡೆಯಲೆಂದು ಈಗ ಹಿಂಸೆಗಿಳಿದಿರುವ ನಕ್ಸಲೀಯರು ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ಹಿಂಸೆಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೆ ನೆಚ್ಚಿದವರು..

ನ್ಯಾಯಯುತವಾದ ಯುದ್ಧ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯೊಂದಿದೆ. ಅದರ ಹಿಂದಿರುವ ವಿಚಾರವೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡೋಣ. ಕುಸ್ತಿ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಕುಸ್ತಿಯಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ನೋಯಿಸಲು, ಆ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಎದುರಾಳಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೇ ಎರಡು ದೇಶಗಳು ಯುುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವಾಗಲೂ ಆಯಾ ದೇಶಗಳ ಸೈನಿಕರು ತಮ್ಮ ವಿರೋಧಿ ದೇಶದವರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ನೋಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲುವುದು ನ್ಯಾಯಯುತವಾದ ರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಪಡೆದಿರುವ ಅಧಿಕಾರ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಪವಲ್ಲ. ಅಪರಾಧವಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಇವನು ಕೊಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದ.

ಗಾಂಧಿಯ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಈ ತತ್ವವನ್ನೇ ಬುಡಮೇಲು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ವೈರಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನಾನು ಬಿಟ್ಟು ಕೊಟ್ಟರೆ ಆಗ ವೈರಿಗೆ ನನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಅಧಿಕಾರ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಕೂಡಲೇ ಒಬ್ಬ ಸೈನಿಕನೂ ಅಪರಾಧಿಯಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ.
ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲುವುದು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಎಂದು ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಅನುಮಾನಿಸುತ್ತೇವೆ. ನಿಜ. ಆದರೆ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯೂ ನೂರಕ್ಕೆ ನೂರು ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತೆಂದು ಹೇಳುವಂತೆ ಇಲ್ಲ.’ (ಇರಾಕ್‌ ಮೇಲೆ ಅಮೆರಿಕ ಮಾಡಿದ ಯುದ್ಧವೇ ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ) ಆದ್ದರಿಂದ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ನೂರಕ್ಕೆ ನೂರು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ವಾದ ಅಷ್ಟು ಸಮರ್ಪಕವಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹಿಯಾದವನು ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಎರಡು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ರಾಜ್ಯದ ಕಡೆ ಹೆಚ್ಚು ನ್ಯಾಯವಿದೆ ಎಂಬ ನಿಲುವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೊಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಯುದ್ಧ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿ ಇದನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದರು.

ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದದ್ದೇ ಗಾಂಧೀಜಿ ಅತ್ಯಂತ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾದರು. ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಹಿಂಸೆ-ಪ್ರತಿ ಹಿಂಸೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಸೇನೆಯ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಗಾಂಧೀಜಿ ನವಾಖಲಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಶಾಶ್ವತ ಶಾಂತಿಯ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯವಿಲ್ಲದ ರಾಜ್ಯದ ಕನಸು ಕಾಣುವವರು ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬಾರದು.

***

ನನ್ನದೊಂದು ನೆನಪನ್ನು ಈ ಲುಮ್ಮಿಸ್‌ ವಿಚಾರ ಧಾರೆಯೊಳಗೇ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ಜನರಲ್‌ ಕಾರಿಯಪ್ಪನವರನ್ನು ಮಡಿಕೇರಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದಾಗ ಅವರು ನನಗೆ ಹೇಳಿದ ಘಟನೆ ಇದು.

ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು ಎಂದು ಹೇಳುವ ಗಾಂಧೀಜಿಗೆ ಕಾರಿಯಪ್ಪ ಒಂದು ಕಾಗದ ಬರೆದರು: `ನೀವು ಹೇಳುವುದನ್ನು ನಾನು ಅನುಸರಿಸುವುದಾದರೆ ನಮ್ಮ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ತಯಾರು ಮಾಡಬೇಕು ಹೇಳಿ? ‘

ಇದ್ದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಗಾಂಧೀಜಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವಂತೆ ಕಾರಿಯಪ್ಪನವರನ್ನು ಕರೆದಿದ್ದರು. ಕಾರಿಯಪ್ಪನವರು ಹೋದ ದಿನ ಗಾಂಧಿ ಮೌನ ವ್ರತ ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಅವರು ಒಂದು ಚೀಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆದರು `ಕರ್ತವ್ಯ ನಿಷ್ಠರಾದ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಚಿಂತಿಸಿ ಹೇಳುವುದಿದೆ. ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಬನ್ನಿ’
ಜನರಲ್‌ ಕಾರಿಯಪ್ಪನವರು ವ್ಯಾಕುಲದಿಂದ ಹೇಳಿದರು.`ಇದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಸ್ವಲ್ಪ ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ಮಹಾತ್ಮರು ಹುತಾತ್ಮರಾದರು’.
ಅತ್ಯಂತ ಕನಿಷ್ಠ ಪ್ರಮಾಣದ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸ್ವರೂಪ ಕುರಿತು ಗಾಂಧೀಜಿ ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದಿರಬೇಕು- ಅವರು ಕಾರಿಯಪ್ಪನವರಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ.

ಶ್ರೀಮನ್‌ ನಾರಾಯಣ ಅಗರ್‌ವಾಲ್‌ ಎನ್ನುವವರದ್ದೊಂದು ಪುಸ್ತಕ ಇದೆ. ಗಾಂಧಿಯನ್‌ ಕಾನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಷನ್‌ ಫಾರ್‌ ಫ್ರೀ ಇಂಡಿಯಾ ಎನ್ನುವುದು ಪುಸ್ತಕದ ಹೆಸರು. ಆದರೆ ಈ ಮಹತ್ವದ ಪುಸ್ತಕ ಎಲ್ಲೂ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಡಗ್ಲಾಸ್‌ ಲುಮ್ಮೀಸ್‌ ಬೇಸರ ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಭಾರತದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುನ್ನ ಗಾಂಧಿ ಮಾಡಿದ ವಿಚಾರಗಳು ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿವೆ. ಈ ಇಡೀ ಪುಸ್ತಕದ ವೈಚಾರಿಕತೆಯ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಮಾತೆಂದರೆ ಇದು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ತಳಮಟ್ಟದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಬೇಕು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಳ್ಳಿಯೂ ಒಂದು ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಆಗಿರಬೇಕು. ಗಾಂಧಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿರಬಹುದೇ ಎಂದು ಅನುಮಾನಿಸುವವರೂ ಅಚ್ಚರಿ ಪಡುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ.

ಗಾಂಧೀಜಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಎನ್ನುವ ಶಬ್ದವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರದೆ ಬಿಕ್ಕು ಪಾರೀಖ್‌ನಂಥವರೂ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಪಡೆದ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಎಂದು ಇದನ್ನು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ. ಗಾಂಧಿಯನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ ನಂಬುವುದಾದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 700 ಸಾವಿರ ಹಳ್ಳಿಗಳಿದ್ದರೆ 700 ಸಾವಿರ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ಗಳು ಇರುವುದೆಂದಾಯಿತು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ಗಳ ರಾಯಭಾರಿಗಳಿಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ನೇಷನ್ಸ್‌ (ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ) ನಲ್ಲಿ ಜಾಗವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೀಗೆ ತುಂಬುವುದು ಗಾಂಧೀಜಿಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಹಳ್ಳಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ಗಳು (ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು) ತಾಲೂಕು ಪಂಚಾಯಿತಿಯನ್ನೂ (20 ಹಳ್ಳಿಗಳು ಸೇರಿ), ಈ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯಿತಿಯನ್ನೂ ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ರಾಜ್ಯ ಪಂಚಾಯಿತಿಯನ್ನೂ ರಾಜ್ಯ ಪಂಚಾಯಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಪಂಚಾಯಿತಿಯನ್ನೂ ರೂಪಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕೆಲವರು `ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಹಿಂಬಾಗಿಲಿನಿಂದ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಂತಾಯಿತು’ ಎನ್ನುವವರಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಗಾಂಧಿಯ ಕನಸು ಈ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಪಂಚಾಯಿತಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕು ಎಂಬುದಾಗಿತ್ತು. ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ. ಅದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಧಿಕಾರ ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಭೌಮತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ ಗಾಂಧಿಯ ಕನಸಿನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಸಮುಚ್ಚಯದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಅನುಕೂಲವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೊಟ್ಟು ಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಒಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ಒಬ್ಬರು ಅಧಿಕಾರ ಚಲಾಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಗಾಂಧೀಜಿಯ ಕನಸಾಗಿದ್ದ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾರ್ಲ್‌ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದನೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಮೀಪವಾದುದು. ಪ್ರಿಮಿಟಿವ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿದ್ದ ಇತಿಹಾಸ ಪೂರ್ವದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೇ ರಷ್ಯಾದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರರು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬಹುದೆಂದು ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ ಭಾವಿಸಿದ್ದನಂತೆ. ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ ಈ ಬಗೆಯ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದನೆಂಬುದು ಬಾಲ್ಶೆವಿಕರಿಗೆ ಆಗಲೀ ಲೆನಿನ್‌ಗಾಗಲೀ ಗೊತ್ತೇ ಇರಲಿಲ್ಲವೆಂದೂ(?) ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ ಬರೆದ ಪತ್ರಗಳನ್ನು 1924ರ ತನಕ ಮುಚ್ಚಿಡಲಾಯಿತೆಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಪಂಚಾಯತ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಜಾಗವೇ ಇಲ್ಲ. ಅಂತಹ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಆಡಳಿತವೊಂದಕ್ಕೆ ತಲೆಬಾಗಿ ಬಾಳಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯ ಯಾರಿಗೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಸಾರ್ವಭೌಮತೆ ಪಡೆದ ಕೇಂದ್ರವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

ಡಗ್ಲಾಸ್‌ ಲುಮ್ಮಿಸ್‌ ನೂರಾರು ಪಂಚಾಯಿತುಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಒಂದು ರೂಪಕದಿಂದ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದು ಮೈಯಲ್ಲಾ ಮುಳ್ಳಿನ ಚೂಪು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಮುಳ್ಳು ಹಂದಿ. ಈ ಮುಳ್ಳು ಹಂದಿಯ ಮೇಲೆ ಎಗರಿ ಯಾವ ದೇಶವಾದರೂ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವೇ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ.

ಹೀಗೆ ಇವತ್ತು ಊಹಿಸಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕನಸನ್ನು ಗಾಂಧಿ ಕಂಡಿದ್ದರು. ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರವಾಗುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಅನುಭವವಿದ್ದ ಗಾಂಧೀಜಿಗೆ ಹಳ್ಳಿಯೊಂದು ಸ್ವಾಯತ್ತ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನಂತೆ ಇರುವುದು ಕೇವಲ ಕನಸಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಎಷ್ಟೋ ಹಳ್ಳಿಗಳ ವಾಸ್ತವ ಅದಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಿದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಆಗಿತ್ತು.

ಈ ಕನಸುಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೇ ತನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೈತಿಕತೆಯ ಬಲದಿಂದ ನವಾಖಲಿಯಲ್ಲೂ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲೂ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಿ, ಪಾಕಿಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಬೇಕಾದ ಹಣವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಆಗ್ರಹಿಸಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದ ಗಾಂಧಿ ಗೋಡ್ಸೆಯ ಗುಂಡಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗಿ ಸತ್ತರು.

***

ನನಗೆ ನೆನಪಿರುವಂತೆ ಕನ್ನಡ ಲೇಖಕ ವಿ. ಸೀತಾರಾಮಯ್ಯನವರು ಗಾಂಧಿ ಕೊಲೆಯಾದಾಗ ಒಂದು ಮಾತು ಹೇಳಿದ್ದರು. `ಗಾಂಧಿಯನ್ನು ಕೊಂದ ಸರ್ಪದ ವಿಷ ಪೂರಿತವಾದ ದೇಹ ನಾವು. ಗೋಡ್ಸೆ ಅದರ ಹಲ್ಲು ಮಾತ್ರ’ ಎಂದು. ಇದೇ ಅರ್ಥ ಬರುವಂತೆ ಡಗ್ಲಸ್‌ ಲುಮ್ಮಿಸ್‌ ತನ್ನ ಭಾಷಣದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಈ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಬಹಳ ಕುತೂಹಲಕರವಾಗಿ ಕಂಡದ್ದೆಂದರೆ ನಾನು ಈ ಹಿಂದೆ ಸುಬ್ಬಣ್ಣ ವಿವರಿಸುವ ಜಾನಪದೀಯ ಬಲಿ ಕಲ್ಪನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಇನ್ನೂ ವಿಶಾಲವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಡಗ್ಲಸ್‌ ಲುಮ್ಮಿಸ್‌ ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಿಗ್ಗಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು. ನಾವು ಕಟ್ಟಲು ಹೊರಟಿದ್ದ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ನಾವು ತುಂಬ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಗಾಂಧೀಜಿ ಒಂದು ತೊಡಕಾಗಿ ಕಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಬಲಿ ಕೊಡುವುದು ಹೊಸದಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದ ಯಥಾವತ್ತಾದ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತೆ? ಅವರ ಎಲ್ಲ ಹಿಂಬಾಲಕರಿಗೂ ಹೀಗೆ ಅನ್ನಿಸಿದ್ದಿರಬಹುದೇ?

ಗಾಂಧಿ ಕೊಲೆಯಾದ ನಂತರ ದೇಶ ಸರಿಯಾದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಬಲಿಷ್ಠ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಲು ಹೊರಟಿದೆ ಎಂದು ಗೋಡ್ಸೆ ಸಂತೋಷ ಪಟ್ಟುಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳು ಅವನ ಮರಣ ಪೂರ್ವ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಗಾಂಧಿಯ ರಕ್ತವನ್ನು ಅವನು ಚೆಲ್ಲಿದ್ದು ಮಾತ್ರ; ಆದರೆ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಅದನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದೆವು-ಅಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಬಯಸಿದ್ದೆವು-ಎಂದು ಲುಮ್ಮಿಸ್‌ ಆಶೀಶ್‌ ನಂದಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿ ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಮೆಕವಲ್ಲಿಯನ್ನು ಅವನು ಮತ್ತೆ ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲಾ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೂ ಬಲಿಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತವೆ. ಬ್ರೂಟಸ್‌ ತಾನು ಬಯಸುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ, ಸೀಸರನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ನಿರಂಕುಶ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಆಂಟನಿ ಬ್ರೂಟಸ್‌ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ.

ಗೋಡ್ಸೆಯು ಇಡೀ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ತಾನು ಗಾಂಧಿಯನ್ನು ಬಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ಮೆಕವಲ್ಲಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಡಗ್ಲಸ್‌ ಲುಮ್ಮಿಸ್‌ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ `ಹಿಂಸೆಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದ ರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಬೇಕೆಂದರೆ ಗಾಂಧಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲೇ ಬೇಕಾಗಿತ್ತು.’

ಹಿಂಸೆಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದ ರಾಜ್ಯವೆಂದರೆ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೆಂದೇ ತಿಳಿಯಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಪ್ರಜಾತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ನೀತಿ ನಿಯಮಗಳ ನಿಬಂಧನೆ ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಭಾರತವೂ ತಾನೊಂದು ನಿರಂಕುಶ ರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೆಂದು ಹುಚ್ಚು ಹುಚ್ಚಾಗಿ ವರ್ತಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವಂತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಒಂದು ಬಲಿಷ್ಠ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಲು ಎಷ್ಟು ಹಿಂಸೆಗೆ ತಯಾರಾಗಬೇಕೋ ಅಷ್ಟೂ ತಯಾರಿಯನ್ನು ಭಾರತ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದರ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಎಂಬಂತೆಯೇ ಗಾಂಧೀಜಿಯ ಸಂಸ್ಕಾರವೂ ಅದ್ಧೂರಿಯಾದ ಸೈನ್ಯದ ಕವಾಯಿತಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಅವರ ಪಾರ್ಥಿವ ಶರೀರವನ್ನು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಒಯ್ಯುವ ವಾಹನದ ಮೇಲೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲಾಯಿತು.

ಡಗ್ಲಸ್‌ ಲುಮಿಸ್‌ ತನ್ನ ಭಾಷಣವನ್ನು ಬರ್ನಾಡ್‌ ಶಾನ ಸೇಂಟ್‌ ಜೋನ್‌ ನಾಟಕದ ಒಂದು ಸಂಭಾಷಣೆಯಿಂದ ಮುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. `ಅವಳ ಹೋರಾಟದಿಂದಾಗಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ದೊರೆಯಾದ. ಅವಳನ್ನು ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು ಕೊಂದವರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.’ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬರ್ನಾಡ್‌ ಶಾ ನಾಟಕಕಾರನಾಗಿ ತನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಳಸಿ 1920ರ ಒಬ್ಬ ಧೂತನನ್ನು ನಾಟಕದೊಳಕ್ಕೆ ತರುತ್ತಾನೆ. ಜೋನ್‌ಗೆ ಸಂತತ್ವ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆತ ಹೇಳಿದಾಗ ಎಲ್ಲರೂ ತಲೆಬಾಗಿ ಜೋನಳನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲು ಶುರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಜೋನ್‌ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ `ಎಲ್ಲರೂ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭವಾದದ್ದೇ ನಾನು ನಾಶವಾದೆ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ನನ್ನನ್ನು ಸಂತಳೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತೀರಲ್ಲವೇ? ಸಂತರಿಗೆ ಪವಾಡ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯಿದೆಯಲ್ಲವೇ? ಹಾಗಾದರೆ ಕೇಳಿ: ನಾನು ಸಾವಿನಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಒಬ್ಬ ಜೀವಂತ ಹೆಂಗಸಾಗಿ ನಿಮ್ಮೊಡನೆ ಬಂದು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲೇ?’

ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ನಿರತರಾಗಿದ್ದ ಭಕ್ತರೆಲ್ಲರೂ ಮುಜುಗರ ಪಡುತ್ತಾ ಭೀತರಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾರೆ.

*ಸಿಎಸ್‌ಡಿಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ರಜನಿ ಕೊಠಾರಿ ಸಂದರ್ಶಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಡಗ್ಲಸ್‌ ಲುಮಿಸ್‌ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಮೊದಲ ಕ್ರಾಂತಿ ಪುರುಷ*

ಪಟ್ಟಾಭಿ ವಿಲಕ್ಷಣ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಕಲಾವಿದ. ಅವರು ಕಲಿತದ್ದು ಟ್ಯಾಗೋರರ ಶಾಂತಿನಿಕೇತನದಲ್ಲಿ. ಟ್ಯಾಗೋರರ ಕಾವ್ಯದಿಂದ ಅವರು ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಹಾಗೆಯೇ ತಮ್ಮ ಕಾಲದ ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಲೇಖಕರಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಆ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಪಾರಾದವರೂ ಪಟ್ಟಾಭಿಯೇ.

ಅವರ `ಪಿಟೀಲ್‌ ಡಝನ್‌’ ಕಾವ್ಯ ಸಂಗ್ರಹದ ಕವನಗಳ ತೀವ್ರವಾದ ನವ್ಯತೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು ಪಟ್ಟಾಭಿ ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಬರೆದಾದ ಎರಡು ಮೂರು ದಶಕಗಳ ನಂತರ. ತೆಲುಗು ಕಾವ್ಯದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನೇ ಅವರು ಬದಲು ಮಾಡಿದರು. ಪಟ್ಟಾಭಿಯಂಥ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಯಾದ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅದೆಷ್ಟು ಹಿಂದೆ ತೆಲುಗಿನಂಥಾ ನಾದಮಯ ಭಾವಾತಿಕರೇಕದ ಭಾಷೆ ಹೇಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತ್ತು ಎಂದು ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಪಟ್ಟಾಭಿ ಸ್ನೇಹಲತಾಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ತನ್ನ ಇಡೀ ಕುಲಬಾಂಧವರಿಂದ ದೂರವಾಗಿ ಸ್ಪೈನ್‌ಗೆ ಹೊರಟು ಹೋದರು. ನಾನು ನೋಡಿದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳಾದ ಸ್ನೇಹಾ ಅಲ್ಲಿ ನರ್ತನವನ್ನು ಕಲಿತರು. ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬಂದು ಮದ್ರಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ ಆ ಕುಟಂಬವೇ ಒಂದು ಹವ್ಯಾಸಿ ನಾಟಕ ತಂಡವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿ ಹಾಕಿತು.

ಪಟ್ಟಾಭಿ ಬಹಳ ಮೌನವಾದ ಲೇಖಕ. ಹತ್ತಾರು ಜನ ತನ್ನ ಸುತ್ತ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಆರಾಮಾಗಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಇವರಷ್ಟು ಆರಾಮಿನ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿಲ್ಲ. ನಿಜವಾಗಿ ಈತ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞನೇ ಸರಿ.

ಇವರ ಮನೆ ಯಾವತ್ತೂ ಯಾವ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಾದರೂ ಸ್ನೇಹಿತರಿಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ನೆಲೆಸಿದಾಗ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ, ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ, ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಯಾವುದೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನಾದರೂ ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮ್ಮನೆ ಹೀಗೆ ಕಾಣುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಬಂದವರು ಊಟ ಮಾಡದೇ, ಹರಟದೇ ಹೋದದ್ದಿಲ್ಲ. ಯಾವತ್ತೂ ಮಾತನಾಡದ ಪಟ್ಟಾಭಿ ಆಡಿದ ನಾಲ್ಕಾರು ಮಾತುಗಳು ನನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಇವತ್ತಿಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಮೌಲಿಕವಾದ ಮಾತುಗಳಾಗಿವೆ.

ಪಟ್ಟಾಭಿಯ ಆಸಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರವೂ ಒಂದು ಎಂದು ಅವರ ಎಲ್ಲ ಸ್ನೇಹಿತರೂ ಬಲ್ಲರು. ಪಟ್ಟಾಭಿ ಸುಮ್ಮನೇ ಕೂತಿದ್ದಾಗ ಅವರು ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಗಣಿತದ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸುತ್ತಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಅನುಮಾನ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ನಿಜವಾದ ಸಮಾಜವಾದಿ ಕುಟುಂಬ ಅವರದ್ದು. ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಆಸ್ತಿಯ ಭೂಮಾಲಿಕರಾಗಿದ್ದ ಪಟ್ಟಾಭಿಯವರು ಅದು ಯಾವುದೂ ತನ್ನದಲ್ಲವೆಂಬಂತೆ ತನ್ನ ಮಿತ್ರರಿಗಾಗಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತಾ ತನ್ನ ಮನೆಯನ್ನು ಬಹಳ ಔದಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದರು. ಅವರ ಹಿರಿತನ ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಲೀ, ಬಂಧುಗಳಿಗಾಗಲೀ ಒಂದು ಹೊರೆ ಎಂದು ಅನ್ನಿಸಿದ್ದೇ ಇಲ್ಲ.

ಅಷ್ಟೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಎತ್ತರದ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳ ಪಟ್ಟಾಭಿ ಮೈಚೆಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಲಿನ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಆಲಿಸುತ್ತಾ ಸ್ತಬ್ಧರಾಗಿ ಕೂತಿರುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ನಾನು ಮರೆಯಲಾರೆ.

ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಶ್ರೀಮಂತನಾದ ಈ ಮನುಷ್ಯ ಉಡುತ್ತಿದ್ದುದು ಒಂದು ಸಾದಾ ಪಂಚೆ ಮತ್ತೆ ತೊಡುತ್ತಿದ್ದುದು ಒಂದು ಜುಬ್ಬ. ನನ್ನ ಕಾದಂಬರಿ `ಸಂಸ್ಕಾರ’ವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜನರನ್ನು ಕೂಡಿಸಿಕೊಂಡು ತಯಾರಿಸಿದ ಈ ಮನುಷ್ಯ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಕ್ರಾಂತಿ ಪುರುಷನಾದ. ಇವರ ಸಹನೆ, ಸಜ್ಜನಿಕೆ ಮತ್ತು ಸರಳತೆ ಎಂಥದ್ದೆಂದರೆ ಒಂದು ಮಂಚ ಕೂಡಾ ಇಲ್ಲದ ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಯ ಮನೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಇವರು ಮೂರ್ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳಿದ್ದು ನನ್ನ ತಾಯಿ ಬಡಿಸಿದ ಹಳ್ಳಿಯ ಊಟವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಹಳ್ಳಿಯ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದದ್ದದ್ದು ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೊನೆಯ ತನಕವೂ ಇದ್ದದ್ದು ಒಬ್ಬ ಕವಿಯಾಗಿಯೇ. ಆತ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಹೊಸದನ್ನು ಮಾಡಿದರೋ ಅಷ್ಟೇ ಹೊಸದನ್ನು ತನ್ನ ಸಾವಿತ್ರಿ ನಾಟಕದಲ್ಲೂ ಮತ್ತು ಇನ್ನುಳಿದ ಕೆಲವು ಸಿನಿಮಾಗಳಲ್ಲೂ ಮಾಡಿದರು. ಇವರ ಪತ್ನಿ ಸ್ನೇಹಲತಾರ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯನ್ನು ಅವರ ಮಗಳು ನಂದನಾರಲ್ಲಿ ನಾವು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಹಾಗೆಯೇ ಪಟ್ಟಾಭಿಯ ನಿರಾಳತೆ, ಮೌನ ಮತ್ತು ವಿಲಕ್ಷಣವಾದ ಕಲಾ ಸಂಯೋಜಕ ಶಕ್ತಿ ಅವರ ಮಗ ಕೋಣಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾವು ಕಾಣಬಹುದು. ನಾನು ನನ್ನ ಆಪ್ತರಾದ ಹಿರಿಯರೊಬ್ಬರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ.

*ಪಟ್ಟಾಭಿರಾಮ ರೆಡ್ಡಿ ನಿಧನರಾದಾಗ (6-ಮೇ-2006) ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂತಾಪ ಸೂಚಕ ಸಂದೇಶ